AGRICULTURA

Bosques da biodiversidade

Os Bosques da Biodiversidade é un proxecto para crear (ou recuperar) bosques sostibles e equilibrados, con especies autóctonas, deseñados para reter e distribuír auga, xerar hábitats diversos e multiplicar a vida. Non é só “plantar árbores”: é construír un ecosistema e unha comunidade arredor del.

Este proxecto desenvolverase en colaboración con persoal experto da universidade galega, para asegurar criterios técnicos sólidos en topografía, hidroloxía, ecoloxía, selección de especies e seguimento da biodiversidade.

Hai proxectos que se contan e hai proxectos que se constrúen coas mans. Os Bosques da Biodiversidade nacen para iso: para crear (ou recuperar) un bosque autóctono, sostible e cheo de vida, deseñado con criterio científico e impulsado pola participación da comunidade. Un lugar que, co paso dos anos, se converta nun ecosistema equilibrado que se manteña por si mesmo e que quede como patrimonio vivo para quen veña detrás.

FASES DE CREACIÓN DUN BOSQUE

1- Coñecer o terreo

É un paso moi importante pois os erros que se cometan condicionarán o futuro desarrollo. Comenzaremos por un levantamento topográfico para identificar as pendentes, zonas de escorrentía e puntos de erosión. Isto permítenos abordar a planificación e decidir onde, e como é mellor actuar para que o bosque teña futuro. Hai que ter moi claro o obxectivo final.

2- Ordenar a auga é a clave do éxito

Antes de plantar, deseñamos os movementos da auga para dirixila cara a onde a necesitemos, en vez de deixala escorrer sen control. Necesitamos coñecer:

liñas clave e curvas de nivel para frear e infiltrar

creación de zonas húmidas, pequenos estanques e abrevadoiros

diferentes microambientes para aumentar a biodiversidade

Si facemos ben o traballo creremos as condicións óptimas para o noso bosque: máis humidade, menos erosión, máis vida.

3- Plantar un bosque autóctono e diverso

Lóxicamente as especies a plantar serán propias do lugar (árbores e arbustos) e combinámolas para crear capas e funcións. Nesta fase é básico contar co asesoramento dun botánico de prestixio. Hai que determinar que árbores irán en cada unha das zoas creadas anteriomente e que clasificamos en:

árbores principais (segundo a zona)

arbustos e sebes que alimentan e protexen fauna

especies asociadas que sosteñen polinizadores e solo vivo

4- Crear refuxios e hábitats para a fauna

Si fixemos ben o traballo agora é o mOmento de crear refuxios para observar a biodiversidade creada.

Instalaremos caixas niño, casetas, e outros elementos de apoio (cando proceda) para favorecer aves, morcegos e insectos beneficiosos. O deseño de auga e vexetación permitirá consolidar hábitats para fauna acuática e terrestre.

Piloto destacado:

Forcarei (monte da FGV): bosque mixto con carballos, bidueiros e castiñeiros. Trátase do primeiro bosque da biodiversidade que estamos a organizar.

FAQ curta (10 preguntas)

Que é o Bosque da Biodiversidade? Un bosque autóctono deseñado para xestionar ben a auga, crear hábitats diversos e multiplicar a vida, co apoio directo da comunidade.
Onde se vai facer? Nun espazo seleccionado por criterios técnicos (solo, auga, pendentes e accesos). Publicarase a localización cando estea definida.
Quen o deseña e supervisa? O proxecto farase en colaboración con expertos da Universidade galega para garantir rigor técnico.
Por que empezades pola auga? Porque a infiltración e a humidade son a base da resiliencia do bosque e da creación de microhábitats.
Que se vai plantar? Especies autóctonas propias do lugar, combinando árbores e arbustos para formar un ecosistema equilibrado.
Como podo participar? Como voluntario/a nas xornadas e/ou apadriñando unha árbore para dar estabilidade ao proxecto.
Hai mantemento? Hai fase inicial de consolidación. Cando o bosque estea equilibrado, a intervención será mínima; manterase sobre todo o sendeiro e os observatorios.
Como se aborda o risco de incendios? Deseñaranse zonas de protección e un mosaico de hábitats que reduza a continuidade de combustible, con accesos ordenados.
Que son os observatorios camuflados? Puntos discretos para observar fauna acuática e terrestre sen molestar, integrados na paisaxe.
Como se garante a transparencia? Publicaranse avances, número de árbores, supervivencia, actuacións de auga e indicadores de biodiversidade.

Planificación, plantación e mantemento

Traballamos por fases: planificación participativa con propietarios e comunidades; deseño diverso de especies e estratos; plantación con acolchado e protectores; rega de apoio no primeiro verán; control de inUn bosque que, co tempo, se sostén só

A fase inicial require deseño, plantación e consolidación. Pero o obxectivo é claro: unha vez desenvolvido e equilibrado, o bosque debe manterse por si mesmo, con intervención humana mínima.

Na práctica, isto significa:

un ecosistema estable, con renovación natural e equilibrio ecolóxico
menor dependencia de labores periódicas (porque o solo, a humidade e a diversidade fan o traballo)

O que se manterá de forma regular será o sendeiro principal, para:

permitir circular polo bosque sen degradalo
facilitar visitas, educación ambiental e seguimento
garantir acceso a puntos de observación e control

Protección fronte a incendios

O proxecto incluirá o deseño de zonas de protección contra incendios, para reducir risco e limitar propagación:

franxas e áreas de transición con vexetación menos combustible
mosaico de hábitats e estruturas (non un “bloque continuo” uniforme)
ordenación do sendeiro e puntos de acceso con criterio de seguridade

Observación de fauna: ver sen molestar

Crearase un percorrido de visita con acceso a postos de observación de fauna, tanto acuática como terrestre, mediante observatorios camuflados (discretos, integrados na paisaxe e pensados para non perturbar).

Isto permitirá:

observar aves, anfibios e vida do estanque
detectar rastros e comportamento de fauna terrestre
promover educación ambiental e coñecemento do territorio
facer seguimento (ciencia cidadá) con apoio técnico

Participa: apadriña, planta e deixa futuro

Apadriña unha árbore

contribúes ao proxecto e fas posible a creación do bosque
recibes un certificado e acceso a un “mapa do bosque” por sectores
podes participar nas xornadas organizadas

Planta e coida na fase de arranque

Na etapa inicial si haberá tarefas necesarias (plantación, protección, reposición puntual e revisión). A participación da xente é clave aquí: é cando o bosque precisa empuxe.

Co tempo, o bosque pasará á fase de autonomía ecolóxica, e a participación centrarase máis en:

mantemento do sendeiro
seguimento e observación da fauna
actividades educativas e divulgativas

Por que merece a pena

Beneficios ecolóxicos

máis biodiversidade e máis resiliencia
mellor solo e menos erosión
mellor ciclo da auga (máis infiltración e humidade)
menor risco de incendio, por deseño e estrutura

Beneficios sociais

un proxecto ilusionante e útil, feito pola comunidade
aprendizaxe práctica con base científica (Universidade galega)
un espazo de benestar e conexión coa natureza
orgullo local e pertenza: “este bosque fixémolo nós”

O que pode saír mal (e como o evitamos)

Se non se coida ben a fase inicial, pode haber mortalidade alta: por iso hai deseño técnico, formación e seguimento.
Se os observatorios ou visitas se fan mal, pode molestarse fauna: por iso se deseñan camuflados e con normas claras.
O risco de incendio nunca é cero: por iso inclúe zonas de protección e ordenación do territorio.

Súmate

Se queres formar parte, hai tres vías:

Voluntariado (plantación e fase de arranque, e máis adiante sendeiro/seguimento)
Apadriñamento (para financiar o proxecto e darlle estabilidade)
Colaboración de entidades e concellos (para escalar e replicar)

vasoras e reposicións; seguimento anual con indicadores ecolóxicos.

Queres profundar na metodoloxía e participar como técnica/o ou dinamizadora/or? Ofrecemos formación aplicada en restauración ecolóxica, deseño de sebes, xestión de invasoras e seguimento de biodiversidade.

Resultados e indicadores

Medimos e comunicamos: número de plantas instaladas, taxa de supervivencia ao 1º e 3º ano, riqueza específica e diversidade estrutural, coberto do solo e erosión, presenza de polinizadores e aves, horas de voluntariado e implicación de entidades.

Algúns fitos recentes:

2.300 plantas nativas establecidas en 2024.
Supervivencia media 82% ao primeiro ano.
+35 especies en sebes biodiversas piloto.
12 xornadas con 180 persoas voluntarias.

Mapa e galería

Explora o mapa das actuacións e mira algunhas escenas de traballo nos bosques da biodiversidade.

Como participar

Apadriña unha árbore autóctona, únete ás xornadas de plantación ou fai unha doazón. Enviaremos certificado e actualizacións anuais do teu bosque. Grazas por sumar vida ao territorio!

Vías abertas:

Apadriñamento: financia a plantación e coidado dunha árbore nativa.
Voluntariado: participa en xornadas e seguimento.
Doazón xeral: axúdanos a chegar a máis parcelas.