SOBERANÍA ENERXÉTICA

TV RURAL > SENDA VERDE TV

“A enerxía tamén é nosa: soberanía enerxética galega.”

O problema témolo que analizar desde varias perspectivas, comezando por quen decide que infraestruturas se instalan no territorio (parques eólicos, fotovoltaicas, liñas de alta tensión, biomasa…), quen controla a produción, a distribución e os beneficios, e como se reparte o custo e o impacto sobre as comunidades rurais. A partir desta base poderemos tratar como se organiza a xente do rural e das cidades para gañar poder real de decisión sobre que enerxía se produce, como se produce, para quen e con que retornos no territorio.

A consideración que subxace en todo o proceso será sempre a mesma:
quen manda sobre a enerxía que usamos, sobre o territorio onde se produce e como cambiar esa realidade a favor de quen vive e traballa nel.

Para iso temos que: formar, avanzar cara á autosuficiencia, conservar/recuperar, informar e, de maneira explícita, denunciar.

Formación práctica:
entender
aforrar
organizarse

Formación práctica significa ofrecer ferramentas concretas para que a xente do rural gañe autonomía económica, organizativa e política tamén no ámbito enerxético, tendo en conta que poñer a enerxía nas nosas mans é tamén facer poder.

Para iso desenvolveremos unha serie de mini-titoriais nos que explicaremos, por exemplo:

Como interpretar unha factura da luz paso a paso: termos fixos e variables, potencia contratada, peaxes, impostos.
Que diferenzas reais hai entre mercado regulado e mercado libre, e cal pode ser máis axeitado segundo o tipo de fogar ou explotación.
Como axustar a potencia contratada, aproveitar mellor as franxas horarias e aplicar medidas básicas de aforro sen perder confort.
Como organizarse para facer compras conxuntas de equipamentos (paneis fotovoltaicos, iluminación eficiente, bombas de calor, etc.).

Do mesmo xeito que analizamos a economía da horta, analizaremos a economía da enerxía:

Canto custa realmente producir a electricidade que precisamos nunha explotación ou nun fogar.
Cal sería o retorno aproximado dunha instalación de autoconsumo fotovoltaico nun teito de casa, nave ou granxa.
Como se reparte a factura entre custos reais, marxes empresariais e peaxes de sistema.

Trátase de dar criterios sinxelos para responder a preguntas como:
compensa poñer paneis na miña explotación?, en canto tempo se paga a instalación?, que cambios teño que facer no contrato?

O complemento desta formación será explicar, en linguaxe clara, as normativas que afectan directamente á soberanía enerxética:

Regras do autoconsumo individual e compartido.
Que é e como funciona unha comunidade enerxética local.
Que límites e oportunidades existen para que concellos, comunidades de montes ou cooperativas participen na xeración e xestión da enerxía.

A finalidade será que un fogar, unha explotación, unha comunidade de montes ou unha pequena cooperativa saiban que poden facer legalmente para reducir a dependencia das grandes eléctricas e gañar control sobre a súa enerxía.

A autosuficiencia enerxética non é unha quimera técnica, senón unha estratexia gradual que comeza reducindo a demanda, continúa producindo parte da enerxía a nivel local e consolídase organizándose colectivamente.

Autosuficiencia enerxética: do fogar á comunidade

A autosuficiencia enerxética é unha peza clave da soberanía: non significa illarse da rede, senón reducir ao mínimo razoábel a dependencia de provedores e decisións alleas, reforzando a resiliencia dos fogares, das explotacións e das comunidades.

Neste apartado abordaremos tres niveis:

Autosuficiencia no fogar e na explotación

Auditorías enerxéticas sinxelas: por onde se escapa a enerxía, que aparatos consomen máis, que usos son prescindibles ou adiábeis.
Medidas de redución de demanda: illamento básico, cambio de iluminación, mellora de equipamentos, aproveitamento de calor e frío.
Combinación de fontes: fotovoltaica en cubertas, biomasa de proximidade, sistemas de almacenamento en pequeno, uso intelixente de xeradores xa existentes.

Autosuficiencia comunitaria e microrredes

Deseño de sistemas compartidos de xeración e consumo en aldeas, parroquias ou polígonos rurais.
Ferramentas xurídicas e técnicas para crear microrredes ou proxectos de autoconsumo colectivo.
Experiencias de aldeas que garanten parte importante da súa demanda con produción propia, asegurando servizos básicos en caso de cortes ou crises.

Resiliencia fronte a cortes e crises enerxéticas

Plans de continxencia comarcais: que servizos son prioritarios (auga, frío, comunicación, saúde) e como se manteñen en marcha.
Formación básica en preparación enerxética para explotacións agroalimentarias: como evitar perdas de produción por falla de subministración.
Ferramentas comunitarias: grupos de apoio mutuo, bancos de equipamentos, protocolos de uso racional en situacións de tensión.

CONSERVAR E RECUPERAR: TERRITORIO, PATRIMONIO E ENERXÍA

Unha parte esencial da soberanía enerxética pasa por conservar e recuperar o patrimonio territorial e comunitario, ligando a enerxía ao patrimonio agrario, forestal, cultural e social do país. Non como nostalxia, senón como base material para a autonomía.

Neste sentido, poñeremos o foco en:

Como os montes veciñais, os ríos e as áreas abertas poden ser a base de proxectos de enerxía comunitaria, en lugar de simples plataformas para macroproxectos alleos.
A importancia de modelos de aproveitamento sustentábel da biomasa, evitando convertela en escusa para esquilmar montes sen control local.
O papel das pequenas centrais hidráulicas e doutras infraestruturas que, postas baixo control local ou cooperativo, poderían contribuír a unha rede máis xusta e distribuída.

Tamén abordaremos a memoria enerxética:

Como se ocuparon ríos, montes e vales cos grandes encoros e liñas, e que impactos sociais tiveron (expropiacións, desprazamentos, perda de decisión sobre o territorio).
Como esa historia se conecta coa situación actual: multiplicación de parques eólicos, liñas de alta tensión e proxectos fotovoltaicos sen participación real das comunidades afectadas.

Outra peza clave será a arquitectura e o urbanismo que aforran enerxía:

Saberes tradicionais de orientación das casas, uso da pedra e da madeira, disposición de cortes e galpóns para protexer do frío e do calor.
Como combinar estes coñecementos con illamentos modernos e sistemas pasivos (ventilación cruzada, captación solar, sombreamento) para reducir o consumo enerxético.

Todas estas formas de organización, deseño e saber facer permiten depender menos de enerxía cara fóra e de infraestruturas que non controlamos. Para iso imos analizar:

De onde vén hoxe a enerxía que consome o rural galego.
Canto podería proceder de fontes renovábeis xestionadas de forma comunitaria e non está a ser así.
Que experiencias existen xa e que barreiras atopan.

Informar e denunciar: poñer a soberanía enerxética no centro

Coa mirada posta na soberanía enerxética no centro da axenda, imos informar e denunciar para que esta cuestión deixe de ser un asunto técnico reservado ás empresas e ás administracións.

Prestaremos atención a:

As loitas polo territorio fronte a parques eólicos, grandes plantas fotovoltaicas, novas liñas de alta tensión, minas e outras infraestruturas ligadas ao modelo enerxético vixente.
As políticas públicas que afectan ao acceso á enerxía, á planificación territorial, á participación das comunidades e ao desenvolvemento de modelos alternativos.
As novas experiencias de organización: comunidades enerxéticas, cooperativas eléctricas, concellos que impulsan proxectos propios, comunidades de montes que propoñen alternativas.

Para potenciar a soberanía enerxética hai que deixar ben clara a cadea de valor:

Canto ingresa unha grande empresa eléctrica por un parque eólico concreto.
Canto queda realmente no concello, na parroquia ou na comunidade de montes.
Que diferenza hai entre un modelo de concesións a longo prazo e un modelo con maior participación e control local.

Temos que desterrar a idea de que non hai alternativa ao modelo actual e que as comunidades só poden asumir impactos a cambio de migallas.

As voces do territorio como argumento principal

Unha parte importante dos argumentos a favor da soberanía enerxética virá da propia xente afectada:

Vizinzas e comunidades de montes que conviven con liñas, parques eólicos, encoros ou proxectos minerais asociados á enerxía.
Xente nova que tenta impulsar proxectos de autoconsumo, comunidades enerxéticas ou cooperativas e atopa barreiras administrativas, económicas ou legais.
Concellos, colectivos e entidades que demostraron que é posible xestionar a enerxía doutra maneira, con máis transparencia e participación.

A todas e a todos imos lles preguntar: que vos fai falta para ter soberanía sobre a enerxía que usades e sobre o territorio onde se produce?

Esta televisión rural online quere ser, precisamente, unha ferramenta para esa organización e para que quen vive e traballa no territorio poida, de verdade, decidir sobre a enerxía que usa, sobre o grao de autosuficiencia que quere acadar e sobre o futuro da súa terra.