Decembro

AGRICULTURA > MES A MES

DECEMBRO

Decembro é o mes de entrada no inverno, caracterizado polas baixas temperaturas, as xeadas, as chuvias e o repouso vexetativo da maioría das árbores de folla caduca.

No rural galego é tempo de preparar a terra para a primavera, plantar árbores e arbustos, realizar determinadas podas, protexer os cultivos e asegurar o bo funcionamento das instalacións.

Nas zonas costeiras e nos vales abrigados poden continuar algunhas sementeiras. Nas zonas interiores e de montaña, a prioridade será protexer os cultivos existentes e evitar traballar solos xeados ou enchoupados.

TRABALLOS XERAIS

No campo

Plantar árbores froiteiras: maceiras, pereiras e outras especies de folla caduca, aproveitando o repouso vexetativo.
Plantar castiñeiros, nogueiras e aveleiras, utilizando plantas de viveiro sas e adaptadas ao terreo.
Transplantar árbores novas, procurando conservar o máximo posible das raíces.
Plantar especies forestais autóctonas, como carballos, bidueiros e freixos, en lugares adecuados ás súas necesidades.
Revisar as plantacións recentes, comprobando titores, protectores e acolchados.
Revisar as viñas, reparando postes, arames e estruturas de condución.
Manter cubertas vexetais, evitando que as chuvias deixen os solos desprotexidos.
Planificar as plantacións da primavera, seleccionando variedades, portaenxertos e lugares de plantación.

Na horta

Sementar fabas e chícharos de inverno, nas zonas máis temperadas e con solos ben drenados.
Sementar espinacas, cóengos e leitugas de inverno, preferentemente baixo protección.
Transplantar leitugas e escarolas, empregando plantas xa desenvolvidas e protexéndoas das xeadas.
Recoller grelos, nabizas, repolos, brócolis, coliflores, porros e acelgas, segundo o estado dos cultivos.
Protexer as hortalizas sensibles, utilizando túneles, mantas térmicas e acolchados.
Ventilar os invernadoiros nas horas máis cálidas para reducir a condensación.
Revisar os sementeiros, evitando o exceso de humidade e as temperaturas demasiado baixas.
Preparar o calendario de cultivos da primavera, organizando rotacións e asociacións.

No xardín

Plantar roseiras a raíz núa, durante o repouso vexetativo e evitando os días de xeada.
Transplantar roseiras novas, conservando as raíces e procurando non danar o colo da planta.
Plantar árbores e arbustos ornamentais de folla caduca, aproveitando a parada vexetativa.
Plantar ou renovar sebes caducifolias, respectando as distancias de plantación.
Plantar tulipáns e outros bulbos de primavera, sempre que a terra estea ben drenada.
Transplantar pensamentos e prímulas, protexéndoos das xeadas intensas.
Revisar as roseiras rubideiras, asegurando os talos aos seus soportes.
Protexer plantas delicadas, trasladando macetas a lugares abrigados.
Planificar novas plantacións ornamentais, escollendo preferentemente especies adaptadas ao clima local.

En xeral

Colmeas: comprobar desde o exterior a protección contra a chuvia, a humidade e o vento.
Abellas: vixiar posibles sinais de falta de alimento e evitar abrir as colmeas con baixas temperaturas.
Gando: comprobar o estado das cortes, a ventilación, as camas e a dispoñibilidade de auga.
Alimentación animal: revisar as reservas de forraxes, herba seca e outros alimentos para o inverno.
Elaboración de queixos: continuar coa produción artesanal cando exista leite dispoñible, respectando as condicións hixiénico-sanitarias.
Elaboración de manteiga: aproveitar a nata, mantendo condicións adecuadas de elaboración e conservación.
Conservación de alimentos: revisar os produtos almacenados, especialmente mazás, castañas, patacas e noces.
Preparar as instalacións para as xeadas, protexendo depósitos, tubaxes e puntos de abastecemento de auga.
Revisar tellados e cubertas, comprobando posibles filtracións.
Organizar os traballos do ano seguinte, revisando as necesidades de sementes, plantas e ferramentas.

No campo

Podar maceiras e pereiras, aproveitando o repouso vexetativo e evitando os días de xeada.
Preparar a poda das viñas, revisando as cepas e os sistemas de condución; nas zonas con xeadas tardías pode ser conveniente atrasala.
Realizar podas de saneamento, eliminando pólas secas, rotas ou enfermas.
Evitar as podas invernais fortes en cerdeiras, ameixeiras e outras froiteiras de óso, máis sensibles a determinadas enfermidades.
Cortar leña, tradicionalmente en Lúa minguante, respectando a normativa forestal.
Almacenar a madeira, separándoa do chan e protexéndoa da chuvia sen impedir a ventilación.
Estender esterco curtido ou compost, preparando a fertilidade dos terreos destinados á primavera.
Retirar herbas competidoras, mantendo cubertas vexetais ou acolchados que protexan a terra.
Limpar gabias e cunetas, retirando materiais que impidan o paso da auga.
Revisar e desatascar drenaxes agrícolas, evitando encharcamentos e procesos erosivos.
Preparar os soutos, retirando residuos que poidan favorecer problemas sanitarios, sen eliminar innecesariamente a cobertura orgánica do solo.

Na horta

Plantar allos, en terreos ben drenados e libres de encharcamentos.
Plantar ceboliñas de inverno, empregando variedades adecuadas.
Recoller nabos, cenorias e outras raíces, cando estean maduras.
Revisar as patacas almacenadas, retirando as deterioradas ou afectadas por enfermidades.
Eliminar herbas competidoras, especialmente nos bancais ocupados por cultivos de inverno.
Retirar restos vexetais enfermos, evitando que permanezan como posibles focos de infección.
Aplicar compost maduro, cando sexa necesario, sen remexer solos demasiado húmidos.
Protexer os bancais baleiros, utilizando acolchados ou cubertas vexetais.
Limpar drenaxes e canles de rega, eliminando obstrucións.
Revisar túneles e invernadoiros, comprobando cubertas, ventilación e suxeicións.
Limpar e desinfectar os recipientes de sementeira, cando sexa necesario, para preparar a seguinte campaña.

No xardín

Podar as roseiras, retirando talos secos, enfermos ou rotos. Reservar a poda forte das variedades reflorecentes para finais do inverno.
Sanear as roseiras rubideiras, retirando madeira danada e asegurando os talos.
Podar arbustos caducifolios, respectando as necesidades de cada especie e evitando os que florecen sobre madeira vella na primavera.
Evitar a poda invernal das hortensias que florecen sobre madeira vella, conservando as xemas florais.
Retirar pólas perigosas, especialmente as que poidan caer sobre camiños ou instalacións.
Limpar canteiros, retirando herbas competidoras e restos enfermos.
Recoller follas caídas, aproveitando as sas para elaborar compost ou acolchados.
Protexer raíces e bulbos, reforzando os acolchados antes das xeadas.
Limpar camiños e escaleiras, retirando follas esvaradías e obstáculos.
Desatascar sumidoiros e drenaxes, evitando acumulacións de auga.
Limpar e afiar ferramentas de poda, desinfectándoas cando sexa necesario.

En xeral

Colmeas: comprobar desde o exterior as entradas, a estabilidade e a protección contra a humidade e os roedores.
Preparar o material apícola, reparando caixas e utensilios que non estean en uso.
Limpar canles e baixantes, retirando follas e outros materiais que impidan a evacuación da chuvia.
Desatascar sumidoiros, especialmente en patios, cortes e alpendres.
Limpar cunetas e pasos de auga, evitando inundacións e danos nos camiños rurais.
Revisar tellados e cubertas, reparando filtracións e elementos deteriorados.
Reparar peches e portais, comprobando postes, bisagras e arames.
Limpar e afiar ferramentas, realizando o mantemento preventivo dos apeiros e da maquinaria.
Revisar depósitos e tubaxes, protexéndoos fronte ás xeadas.
Preparar a leñeira, ordenando a madeira e comprobando a ventilación.
Revisar os alimentos almacenados, especialmente castañas, patacas, mazás, noces e conservas.
Preparar o compost, equilibrando materiais secos e húmidos e evitando o exceso de auga.
Revisar as reservas alimentarias do gando, comprobando a ausencia de mofos e deterioracións.

SIEMBRA DE HORTALIZAS

Dias recomendados para plantar coa fase da lúa

🌿 FOLLA: Días máis favorables: 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 e 23.

🥕 RAÍZ: Días máis favorables: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 25, 26, 27, 28, 29, 30 e 31.

🍅 FROITO: Días máis favorables: 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 e 23.

🌱 SEMENTAR DIRECTAMENTE AO AIRE LIBRE

Allos, fabas e chícharos de inverno.

Nas zonas costeiras máis temperadas e con boa drenaxe tamén poden sementarse espinacas e cóengos, preferentemente baixo cuberta.

As sementeiras de decembro deben limitarse ás zonas onde a temperatura e o estado da terra permitan a xerminación. Nas zonas frías convén atrasalas ou utilizar protección.

🌱 SEMENTAR EN SEMENTEIROS DE CAMA QUENTE

Non hai sementeiras de cama quente especialmente recomendables para decembro nas hortas familiares galegas.

Se se dispón de instalacións climatizadas e boa iluminación, poden prepararse sementeiros de leitugas, cebolas temperás e outras hortalizas destinadas a cultivos protexidos.

Non se recomenda adiantar tomates, pementos, berenxenas, cabaciñas, cabazas ou melóns, salvo que existan instalacións adecuadas para manter as plantas ata a época de transplante.

🌱 SEMENTAR EN SEMENTEIROS PROTEXIDOS AO AIRE LIBRE

Leitugas de inverno, espinacas, cóengos, rúcula e cebolas.

Nas zonas máis temperadas tamén poden probarse pequenas sementeiras de acelgas, sempre baixo protección.

Empregar túneles ou invernadoiros fríos, evitando o exceso de humidade e ventilando nas horas máis cálidas.

Nas zonas interiores e de montaña, a xerminación pode resultar moi lenta ou quedar interrompida ata que aumenten as temperaturas.

🌱 PLANTAR OU TRANSPLANTAR

Hortalizas: allos, ceboliñas de inverno, leitugas e escarolas xa desenvolvidas, sempre que as condicións o permitan.

Árbores froiteiras: maceiras, pereiras, ameixeiras, cerdeiras, castiñeiros, nogueiras e aveleiras.

Arbustos froiteiros: framboeseiras, groseleiras e outras especies caducifolias adaptadas ao clima local.

Plantas ornamentais: roseiras, árbores e arbustos caducifolios, sebes, pensamentos e prímulas.

Bulbos de primavera: tulipáns e, nas zonas adecuadas, narcisos e xacintos.

As árbores e roseiras a raíz núa deben plantarse durante o repouso vexetativo, evitando os días de xeada e os solos enchoupados.

SEMENTEIRAS E PLANTACIÓNS DE DECEMBRO

Calendario orientativo das principais hortalizas, árbores froiteiras e plantas ornamentais que poden sementarse ou plantarse durante decembro en Galicia. As especies aparecen ordenadas alfabeticamente polo seu nome en galego. As recomendacións diferencian entre zonas cálidas, como a costa e os vales abrigados, e zonas frías, como o interior e a montaña.

Árbore, hortaliza ou flor	Zona cálida	Zona fría	Xerminación	Marco de plantación	Colleita ou floración	Recomendacións
Acelga	Sementeiro protexido; transplante só en lugares moi suaves.	Manter as plantas existentes protexidas. Adiar novas sementeiras.	7-21 días con temperatura adecuada.	30 × 40 cm	Primavera, se se sementa agora.	As plantas novas son sensibles ás xeadas fortes. Evitar solos enchoupados.
Allo	Plantación directa dos dentes.	Directa en solo drenado; adiar se a terra está xeada ou enchoupada.	Brotación: 10-30 días ou máis co frío.	15 × 30 cm	Xuño-xullo de 2027.	Empregar dentes sans. Non utilizar esterco fresco.
Ameixeira	Plantación a raíz núa durante o repouso vexetativo.	Plantar cando non existan xeadas nin exceso de humidade.	Non procede: transplante.	3-5 m, segundo portaenxerto.	Xuño-setembro, cando entre en produción.	Escoller variedades adaptadas. Evitar solos enchoupados e non realizar podas fortes no inverno.
Aveleira	Plantación a raíz núa ou en recipiente.	Plantar nos días suaves, con solo non xeado.	Non procede: transplante.	3-5 m.	Agosto-setembro, cando entre en produción.	Comprobar a compatibilidade entre variedades polinizadoras.
Bidueiro	Plantación de planta de viveiro ou a raíz núa durante o repouso.	Plantar en terreos adecuados, evitando xeadas e encharcamentos prolongados.	Non procede: transplante.	Segundo finalidade; habitualmente 3-6 m en plantacións dispersas.	Non procede: árbore forestal ou ornamental.	Especie autóctona adecuada para ambientes frescos. Respectar as necesidades de espazo.
Carballo	Plantación de planta de viveiro.	Plantar en repouso, cando o solo estea en condicións.	Non procede: transplante.	4-8 m en plantacións dispersas; segundo finalidade.	Non procede: árbore forestal.	Empregar planta de procedencia adecuada. Protexer dos herbívoros.
Castiñeiro	Plantación de planta de viveiro ou enxertada.	Plantar sen xeadas e con solo ben drenado.	Non procede: transplante.	8-12 m para produción de froito.	Outubro-novembro, cando entre en produción.	Escoller material vexetal san, adaptado á zona e con polinización adecuada.
Cebola de inverno	Plantación de ceboliñas adaptadas ao inverno.	Plantar só cando a terra estea drenada e non xeada.	Desde semente: 7-21 días; a plantación de ceboliñas non require xerminación.	10-15 × 30 cm	Primavera-verán de 2027.	Utilizar variedades axeitadas á época e á duración do día.
Cerdeira	Plantación a raíz núa durante o repouso vexetativo.	Plantar cando o solo non estea xeado nin saturado de auga.	Non procede: transplante.	3-6 m, segundo portaenxerto.	Maio-xullo, cando entre en produción.	Necesita moi boa drenaxe. Comprobar as necesidades de polinización.
Chícharo	Sementeira directa en lugares abrigados.	Baixo túnel ou adiar a sementeira ata unha época máis suave.	7-21 días, segundo temperatura.	5-10 × 50-70 cm	Abril-xuño de 2027.	Empregar variedades aptas para o inverno e protexer as sementes dos paxaros.
Cóengo	Sementeira directa en lugar abrigado ou baixo protección.	Baixo túnel ou invernadoiro frío; crecemento moi lento.	10-21 días ou máis.	10 × 15 cm	Final do inverno-primavera.	Resiste o frío, pero precisa boa drenaxe e humidade moderada.
Escarola	Transplante de plantas xa desenvolvidas baixo protección.	Manter plantas existentes en túnel ou invernadoiro frío.	Desde semente: 6-14 días con temperatura adecuada.	30 × 40 cm	Inverno-primavera, segundo variedade.	En decembro é preferible transplantar plantas feitas que iniciar novas sementeiras.
Espinaca	Sementeira directa baixo protección ou sementeiro.	Invernadoiro frío ou túnel; adiar se hai xeadas persistentes.	7-21 días ou máis co frío.	15 × 30 cm	Final do inverno-primavera.	Empregar variedades resistentes ao frío. Evitar o encharcamento.
Faba	Sementeira directa de variedades de inverno.	Sementeira en módulos protexidos ou adiar se o solo está moi húmido.	8-20 días ou máis co frío.	20 × 60 cm	Abril-xuño de 2027.	Protexer as plantas novas do vento e evitar os solos enchoupados.
Framboeseira	Plantación de plantas a raíz núa.	Plantar en días sen xeadas e con solo drenado.	Non procede: transplante.	50 × 200 cm	Verán ou outono, segundo variedade.	Instalar soportes e acolchar a base das plantas.
Groseleira	Plantación a raíz núa durante o repouso.	Plantar cando o solo estea en tempero.	Non procede: transplante.	1,5 × 2 m	Xuño-agosto, cando entre en produción.	Prefire solos ricos en materia orgánica e humidade regular.
Leituga de inverno	Sementeiro protexido ou transplante.	Sementeiro con temperatura controlada ou transplante baixo túnel.	5-14 días con temperatura adecuada.	30 × 30 cm	Final do inverno-primavera.	Escoller variedades resistentes ao frío e evitar a condensación.
Maceira	Plantación a raíz núa durante o repouso vexetativo.	Plantar sen xeadas e con solo non enchoupado.	Non procede: transplante.	2-5 m, segundo portaenxerto.	Agosto-novembro, cando entre en produción.	Respectar o punto de enxerto. Comprobar a polinización entre variedades.
Narciso	Plantación de bulbos en lugares ben drenados.	Plantar só se o solo non está xeado nin enchoupado.	Brotación invernal ou primaveral.	10-15 cm	Febreiro-abril.	É preferible plantalo antes no outono, pero aínda pode plantarse en condicións favorables.
Nogueira	Plantación de planta de viveiro en repouso.	Plantar cando o solo non estea xeado nin saturado de auga.	Non procede: transplante.	8-12 m.	Setembro-outubro, cando entre en produción.	Precisa espazo e boa drenaxe. Evitar danos nas raíces durante a plantación.
Pensamento	Transplante de plantas xa desenvolvidas.	Transplante en lugares abrigados ou recipientes protexidos.	Desde semente: 7-14 días con temperatura adecuada.	20 × 20 cm	Inverno-primavera.	Retirar flores murchas e evitar o exceso de humidade.
Pereira	Plantación a raíz núa durante o repouso.	Plantar cando a terra non estea xeada.	Non procede: transplante.	2-5 m, segundo portaenxerto.	Agosto-outubro, cando entre en produción.	Comprobar a compatibilidade das variedades polinizadoras.
Prímula	Transplante de plantas de viveiro.	Transplante en lugares protexidos.	Desde semente: 14-30 días, segundo especie.	20 × 25 cm	Inverno-primavera.	Prefire lugares frescos e solos húmidos sen encharcamento.
Roseira	Plantación a raíz núa durante o repouso vexetativo.	Plantar sen xeadas e con solo ben drenado.	Non procede: transplante.	40-80 cm, segundo variedade.	Primavera-outono, segundo variedade.	Evitar podas fortes innecesarias. Respectar o punto de enxerto cando exista.
Rúcula	Sementeira baixo túnel ou en recipiente protexido.	Invernadoiro frío ou sementeiro protexido.	4-10 días con temperatura adecuada.	15 × 25 cm	Final do inverno-primavera.	Colleitar as follas novas. Protexer das xeadas intensas.
Sebe caducifolia	Plantación a raíz núa.	Plantar cando o solo non estea xeado.	Non procede: transplante.	30-60 cm, segundo especie.	Segundo a especie.	Escoller especies adaptadas ao clima e ao solo. Respectar as distancias a camiños e propiedades.
Tulipán	Plantación directa dos bulbos.	Plantar en solo drenado e non xeado.	Brotación a finais do inverno ou na primavera.	10-15 cm	Marzo-maio.	Enterrar a unha profundidade aproximada de 2-3 veces a altura do bulbo.
Xacinto	Plantación de bulbos en solo drenado ou recipiente.	Plantar en recipiente protexido se o solo está xeado.	Brotación invernal ou primaveral.	10-15 cm	Marzo-abril.	Evitar o encharcamento e o exceso de humidade.

RECOMENDACIÓNS IMPORTANTES:

Zonas cálidas: áreas costeiras, vales abrigados e lugares con poucas xeadas.

Zonas frías: interior de Galicia, zonas altas e lugares con xeadas frecuentes.

Os días de xerminación corresponden a condicións favorables de temperatura e humidade. En decembro poden prolongarse considerablemente.

Os marcos de plantación indican, con carácter orientativo, a separación entre plantas e filas, salvo cando se expresa unha única distancia.

Nas árbores e plantas transplantadas non procede indicar o tempo de xerminación.

As colleitas son orientativas. Nas árbores froiteiras non implican produción durante o primeiro ano.

Tradición lunar: a Lúa crecente considérase favorable para os cultivos de folla, flor e froito, mentres que a minguante se reserva tradicionalmente para raíces e bulbos.

Prioridade: o estado do solo, as temperaturas, as xeadas e a humidade deben prevalecer sempre sobre o calendario lunar.