Ir ao contido

Asociacions - Fundación Galicia Verde

Asociacions

AGRICULTURA > O SOLO
ALGUNHAS RAZÓNS PARA PENSAR EN ASOCIACIÓNS





Un dos aspectos importantes que cómpre ter en conta á hora de plantar é a compatibilidade, ou non, dos diferentes cultivos.

Se somos conscientes de que as plantas son seres vivos e de que para a súa subsistencia na nosa horta dependen de nós, é lóxico pensar que debemos ter presentes as súas necesidades e, entre elas, a súa maior ou menor facilidade para convivir con outras plantas. Lembremos que as plantas non se moven e que están alí onde nós as colocamos. Na natureza este problema xa existe, pois as plantas desenvólvense, ou non, en función das características climatolóxicas, edafolóxicas, das plantas acompañantes, etc.

Son varios os factores que afectan á compatibilidade dos cultivos. Entre outros, podemos citar os seguintes:

Espazo e ciclo
Pragas e enfermidades
Alelopatías
Nutrientes

Imos comentar brevemente en que consisten estes factores para que os teñades sempre presentes.

Á hora de planificar a horta non abonda con saber que queremos plantar: tamén debemos coñecer que plantas poden convivir favorablemente e cales poden competir entre si.

Cada especie ten necesidades particulares de espazo, luz, auga e nutrientes. Ademais, algunhas asociacións poden contribuír a reducir determinadas pragas e enfermidades.

Coñecer estas relacións permítenos aproveitar mellor o terreo, favorecer a biodiversidade e obter colleitas máis equilibradas.

Catro factores fundamentais determinan a compatibilidade entre cultivos:

1. ESPAZO E CICLO DE CULTIVO

Cada planta necesita un espazo determinado para desenvolverse correctamente. Este espazo coñécese como marco de plantación e debe calcularse tendo en conta o tamaño que alcanzará a planta adulta.

Tamén debemos considerar o seu ciclo de cultivo, é dicir, o tempo que transcorre desde a sementeira ata a colleita.

Unha boa asociación consiste en combinar plantas de ciclo longo con outras de ciclo curto. Por exemplo, podemos intercalar leitugas ou ravos entre cultivos que tardan máis en ocupar todo o espazo dispoñible.

Outra posibilidade é combinar plantas de gran desenvolvemento, como os repolos, con outras que ocupan menos espazo, como as cebolas.

Obxectivo: aproveitar mellor a superficie cultivada sen provocar unha competencia excesiva pola luz, a auga ou os nutrientes.

2. PRAGAS E ENFERMIDADES

Algunhas plantas aromáticas e florais poden contribuír ao control biolóxico das pragas, atraendo insectos beneficiosos ou dificultando a localización dos cultivos por parte de determinados insectos prexudiciais.

Por exemplo, a caléndula pode atraer insectos auxiliares, mentres que plantas aromáticas como o romeu ou o tomiño poden formar parte de asociacións destinadas a aumentar a diversidade da horta.

Estas asociacións non eliminan por si soas as pragas, pero poden favorecer un agroecosistema máis equilibrado e reducir a dependencia dos tratamentos fitosanitarios.

Obxectivo: favorecer a presenza de insectos beneficiosos, dificultar a proliferación das pragas e mellorar o equilibrio ecolóxico da horta.

3. ALELOPATÍAS

A alelopatía é un fenómeno biolóxico polo que determinadas plantas producen substancias químicas capaces de influír no crecemento, na supervivencia ou no desenvolvemento doutras plantas e organismos.

Estes compostos poden liberarse a través das raíces, das follas ou durante a descomposición dos restos vexetais.

Os seus efectos poden ser positivos, cando favorecen determinados procesos, ou negativos, cando dificultan o desenvolvemento doutras especies.

O coñecemento destas interaccións pode contribuír ao control de plantas adventicias e á redución do uso de herbicidas.

Con todo, moitos efectos observados en laboratorio aínda deben comprobarse nas condicións reais de cultivo.

Obxectivo: aproveitar as interaccións naturais entre plantas e evitar asociacións que poidan prexudicar o seu desenvolvemento.

4. NECESIDADES DE NUTRIENTES

As hortalizas non necesitan todas a mesma cantidade de nutrientes. Algunhas son moi esixentes, mentres que outras presentan necesidades considerablemente menores.

Cultivos como as patacas ou os tomates necesitan unha boa dispoñibilidade de nutrientes para desenvolverse e producir correctamente.

Pola súa banda, as leguminosas, como os chícharos e as fabas, poden fixar nitróxeno atmosférico mediante a súa asociación con bacterias presentes nos nódulos das raíces.

Parte dese nitróxeno pode beneficiar os cultivos posteriores, especialmente cando se incorporan ao solo os restos vexetais.

Unha planificación axeitada permite combinar cultivos con diferentes necesidades nutricionais, evitando unha competencia excesiva e aproveitando mellor a fertilidade do terreo.

Obxectivo: conservar a fertilidade do solo, aproveitar os nutrientes dispoñibles e reducir a necesidade de fertilización externa.


PRINCIPAIS ASOCIACIÓNS


Tédeas presentes para conseguir mellores cultivos, evitando interferencias entre plantas que non son compatibles e utilizando aquelas combinacións máis favorables.

Cando asociedes diferentes tipos de plantas, tede sempre presente o tamaño da planta adulta para utilizar o marco de plantación adecuado e evitar que se molesten pola competencia polo espazo.

NOTA: Estas asociacións de plantas foron recollidas de diversas fontes bibliográficas e das nosas propias observacións sobre o terreo. Deben tomarse como referencia. Se coñecedes outras asociacións ou comprobades que algunha delas non funciona como esperabades, por favor, non deixedes de comunicárnolo para modificar esta lista, de maneira que outras persoas de diferentes lugares poidan beneficiarse dela.

A norma xeral indica que se poden sementar xuntas especies da mesma familia cun efecto sinérxico nulo ou positivo. A excepción é a familia das solanáceas, entre as que se atopan os tomates, as patacas, as berenxenas e os pementos, xa que as patacas e os tomates non se levan ben entre si, mentres que cada unha destas especies é compatible coas outras.
AS PRINCIPAIS PLANTAS CLASIFICADAS POR FAMILIAS E COMPATIBILIDADES
FAMILIAS BOTÁNICAS DAS PLANTAS COMESTIBLES DE GALICIA

Clasificación das principais hortalizas, legumes, cereais, froiteiras, plantas aromáticas e especies silvestres comestibles cultivadas ou utilizadas en Galicia.

Familia botánica Nome común en galego Nome científico Parte comestible Tipo de cultivo ou aproveitamento
ActinidiáceasKiwiActinidia deliciosaFroitoFroiteira
AmarantáceasAcelgaBeta vulgaris grupo CiclaFollas e pecíolosHortícola
AmarantáceasEspinacaSpinacia oleraceaFollasHortícola
AmarantáceasRemolachaBeta vulgaris grupo ConditivaRaíz engrosada e follasHortícola
AmarilidáceasAlloAllium sativumBulboHortícola
AmarilidáceasCebolaAllium cepaBulbo e follas tenrasHortícola
AmarilidáceasCeboliñoAllium schoenoprasumFollasAromática
AmarilidáceasPorroAllium ampeloprasum grupo PorrumFollas basais e falso taloHortícola
ApiáceasApioApium graveolensPecíolos e follasHortícola
ApiáceasCenoriaDaucus carota subsp. sativusRaízHortícola
ApiáceasChirivíaPastinaca sativaRaízHortícola
ApiáceasCoandroCoriandrum sativumFollas e froitos secosAromática
ApiáceasFiúnchoFoeniculum vulgareFollas, talos e froitosAromática e hortícola
ApiáceasPerexilPetroselinum crispumFollasAromática
AsparagáceasEspárragoAsparagus officinalisTuriónsHortícola perenne
AsteráceasAchicoriaCichorium intybusFollas e raízHortícola
AsteráceasAlcachofaCynara cardunculus var. scolymusCapítulos florais inmaturosHortícola
AsteráceasCardoCynara cardunculusPecíolos e nervios foliaresHortícola
AsteráceasEndiviaCichorium intybusFollas e brotesHortícola
AsteráceasEscarolaCichorium endiviaFollasHortícola
AsteráceasLeitugaLactuca sativaFollasHortícola
BoraxináceasBorraxeBorago officinalisTalos, follas e floresHortícola e silvestre
BrassicáceasBerroNasturtium officinaleFollas e talos tenrosHortícola e silvestre
BrassicáceasBerzaBrassica oleracea grupo AcephalaFollasHortícola
BrassicáceasBrócoliBrassica oleracea grupo ItalicaInflorescencias e talos tenrosHortícola
BrassicáceasCol de BruxelasBrassica oleracea grupo GemmiferaXemas axilaresHortícola
BrassicáceasColiflorBrassica oleracea grupo BotrytisInflorescencia inmaturaHortícola
BrassicáceasGreloBrassica rapaBrotes florais e follasHortícola tradicional
BrassicáceasLombardaBrassica oleracea grupo CapitataFollasHortícola
BrassicáceasNaboBrassica rapa subsp. rapaRaíz engrosadaHortícola
BrassicáceasNabizaBrassica rapaFollas tenrasHortícola tradicional
BrassicáceasRavoRaphanus sativusRaíz engrosadaHortícola
BrassicáceasRepoloBrassica oleracea grupo CapitataFollasHortícola
BrassicáceasRúculaEruca vesicaria subsp. sativaFollasHortícola
CaprifoliáceasCóengoValerianella locustaFollasHortícola
ConvolvuláceasBatataIpomoea batatasRaíces tuberosasHortícola
CucurbitáceasCabaciñaCucurbita pepoFroito inmaturo e floresHortícola
CucurbitáceasCabazaCucurbita maximaFroito e sementesHortícola
CucurbitáceasCogombroCucumis sativusFroitoHortícola
CucurbitáceasMelónCucumis meloFroitoHortícola
CucurbitáceasSandíaCitrullus lanatusFroitoHortícola
EricáceasArandoVaccinium corymbosumFroitoPequenos froitos
FabáceasAltramuzLupinus albusSementes tratadasLeguminosa
FabáceasChícharoPisum sativumSementes e vaíñas tenrasLeguminosa hortícola
FabáceasFabaVicia fabaSementesLeguminosa
FabáceasFeixónPhaseolus vulgarisSementes e vaíñas tenrasLeguminosa hortícola
FabáceasGaravanzoCicer arietinumSementesLeguminosa
FabáceasLentellaLens culinarisSementesLeguminosa
FabáceasSoiaGlycine maxSementesLeguminosa
FagáceasCastiñeiroCastanea sativaCastañasFroiteira forestal
JuglandáceasNogueiraJuglans regiaSementes das nocesFroiteira
LamiáceasAlfábegaOcimum basilicumFollasAromática
LamiáceasHorteláMentha spicataFollasAromática
LamiáceasLavandaLavandula angustifoliaFlores en uso culinarioAromática
LamiáceasOuregoOriganum vulgareFollas e floresAromática
LamiáceasRomeuSalvia rosmarinusFollasAromática
LamiáceasSalviaSalvia officinalisFollasAromática
LamiáceasTomiñoThymus vulgarisFollas e floresAromática
LauráceasAguacatePersea americanaFroitoFroiteira
LauráceasLoureiroLaurus nobilisFollasAromática
MalváceasMalvaMalva sylvestrisFollas tenras e floresSilvestre comestible
MalváceasOcraAbelmoschus esculentusFroitos inmaturosHortícola
MoráceasFigueiraFicus caricaFigosFroiteira
MoráceasMoreiraMorus nigraFroitosFroiteira
OleáceasOliveiraOlea europaeaOlivas tratadas e aceiteFroiteira oleaxinosa
PoáceasArrozOryza sativaGranCereal
PoáceasAveaAvena sativaGranCereal
PoáceasCebadaHordeum vulgareGranCereal
PoáceasCenteoSecale cerealeGranCereal
PoáceasMilloZea maysGran e espigas tenrasCereal
PoáceasTrigoTriticum aestivumGranCereal
PoligonáceasAcederaRumex acetosaFollas tenrasSilvestre comestible
PoligonáceasAlforfónFagopyrum esculentumSementesPseudocereal
PoligonáceasRuibarboRheum rhabarbarumPecíolosHortícola perenne
PortulacáceasVerdolagaPortulaca oleraceaFollas e talos tenrosHortícola e silvestre
RosáceasAmeixeiraPrunus domesticaAmeixasFroiteira
RosáceasAmorodeiraFragaria × ananassaAmorodosPequenos froitos
RosáceasCerdeiraPrunus aviumCereixasFroiteira
RosáceasFramboeseiraRubus idaeusFramboesasPequenos froitos
RosáceasMaceiraMalus domesticaMazásFroiteira
RosáceasMarmeleiroCydonia oblongaMarmelosFroiteira
RosáceasNespereiraEriobotrya japonicaNésperasFroiteira
RosáceasPereiraPyrus communisPerasFroiteira
RosáceasPexegueiroPrunus persicaPexegosFroiteira
RosáceasSilveiraRubus ulmifoliusMorasSilvestre e pequenos froitos
RutáceasLaranxeiraCitrus × sinensisLaranxasFroiteira
RutáceasLimeiraCitrus × aurantiifoliaLimasFroiteira
RutáceasLimoneiroCitrus × limonLimónsFroiteira
RutáceasMandarineiraCitrus reticulataMandarinasFroiteira
RutáceasPomeleiroCitrus × paradisiPomelosFroiteira
SolanáceasBerenxenaSolanum melongenaFroitoHortícola
SolanáceasPatacaSolanum tuberosumTubérculosHortícola
SolanáceasPementoCapsicum annuumFroitoHortícola
SolanáceasTomateSolanum lycopersicumFroitoHortícola
UrticáceasEstrugaUrtica dioicaFollas e brotes novos cociñadosSilvestre comestible
VitáceasVideVitis viniferaUvasViticultura
Observacións botánicas e agronómicas:

Esta clasificación reúne plantas alimentarias presentes en Galicia, aínda que algunhas son cultivos minoritarios ou de introdución recente.

Unha mesma especie pode dar lugar a diferentes produtos hortícolas. Por exemplo, Brassica rapa pode proporcionar nabos, nabizas e grelos, mentres que Brassica oleracea inclúe diferentes grupos cultivados, como berzas, repolos, brócolis e coliflores.

As partes comestibles indicadas refírense aos usos alimentarios habituais. Non significa que todas as partes dunha planta sexan seguras para o consumo. Algunhas especies requiren tratamentos ou preparacións específicos.

Os nomes científicos e os grupos cultivados poden presentar sinónimos ou denominacións alternativas segundo a referencia taxonómica empregada.

COMPATIBILIDADES E INCOMPATIBILIDADES ENTRE HORTALIZAS

A asociación de cultivos consiste en plantar diferentes hortalizas próximas entre si para aproveitar mellor o espazo, favorecer a biodiversidade e contribuír ao equilibrio da horta. A seguinte táboa recolle asociacións tradicionais que poden servir de orientación para organizar as plantacións.

Vexetal consumible Compatibilidades Incompatibilidades
Allo Cenoria, remolacha, repolo e tomate. Fabas e chícharos.
Apio Repolo, coliflor, tomate, cebola e fabas ananas. Pataca e chirivía.
Berinxela Fabas e caléndula. Non se coñecen incompatibilidades suficientemente establecidas.
Brócoli Apio, cebola, remolacha, acelga e plantas aromáticas. Tomate, amorodo e fabas de enrame.
Cabaciña Millo, capuchina e caléndula. Pataca.
Cabaza Millo e caléndula. Pataca.
Cebola Cenoria, remolacha, leituga e repolo. Fabas e chícharos.
Cenoria Cebola, porro, leituga, chícharos e tomate. Endro (eneldo).
Chícharos Cenoria, nabo, cogombro e millo. Cebola, allo e porro.
Cogombro Fabas, chícharos, millo e ravo. Pataca.
Coliflor Apio, cebola, remolacha e acelga. Tomate, amorodo e fabas de enrame.
Espinaca Amorodo e fabas ananas. Non se coñecen incompatibilidades suficientemente establecidas.
Fabas ananas Pataca, cogombro, millo, amorodo e apio. Cebola, allo e porro.
Fabas de enrame Millo e ravo. Cebola, allo, porro e remolacha.
Leituga Cenoria, ravo, amorodo e cogombro. Non se coñecen incompatibilidades suficientemente establecidas.
Millo Fabas, cabaza, cabaciña e cogombro. Tomate.
Nabo Chícharos. Pataca.
Pataca Fabas, millo, repolo e caléndula. Tomate, cogombro, cabaza e cabaciña.
Porro Cenoria, repolo, apio e remolacha. Fabas e chícharos.
Ravo Leituga, chícharos e cogombro. Non se coñecen incompatibilidades suficientemente establecidas.
Remolacha Cebola, leituga, repolo e coliflor. Fabas de enrame.
Repolo Apio, cebola, remolacha, acelga e plantas aromáticas. Tomate, amorodo e fabas de enrame.
Tomate Cenoria, cebola, allo, perexil e alfábega. Pataca, millo, repolo e coliflor.
IMPORTANTE: As asociacións indicadas son orientativas e proceden principalmente da experiencia hortícola tradicional. A súa eficacia pode variar segundo o clima, as características do solo, a variedade e as condicións de cultivo. Non todas as incompatibilidades teñen unha base experimental suficientemente contrastada. Para planificar correctamente a horta, tamén deben considerarse as necesidades de auga, luz, nutrientes e espazo, así como a prevención de enfermidades e as rotacións de cultivos.
.
Volver ao contido
Application icon
Fundación Galicia Verde Install this application on your home screen for a better experience
Tap Installation button on iOS then "Add to your screen"