Agosto

AGRICULTURA > MES A MES

AGOSTO

Agosto é un mes decisivo para a horta galega. Coinciden a plena produción dos cultivos de verán e a preparación das sementeiras e plantacións que proporcionarán alimentos durante o outono e o inverno.

É tempo de recoller tomates, pementos, berenxenas, cabaciñas, cogombros, xudías e patacas, pero tamén de sementar nabos para producir nabizas e grelos, transplantar repolos, brócolis, coliflores e porros e preparar os bancais que van quedar ocupados durante os meses fríos.

No campo continúan os traballos nas viñas, a vixilancia das froiteiras e a conservación de forraxes. Nas explotacións gandeiras resulta especialmente importante garantir a dispoñibilidade de auga e evitar o deterioro dos pasteiros durante os períodos secos.

Nas zonas costeiras e nos vales cálidos, a prioridade será controlar a temperatura e conservar a humidade do solo. Nas zonas interiores e de montaña, convén adiantar determinados cultivos de inverno para que estean suficientemente desenvolvidos antes das primeiras xeadas.

TRABALLOS XERAIS

No campo

Vixiar a maduración das froiteiras: comprobar o estado das ameixas tardías, pexegos, figos, mazás temperás e outras froitas de verán.
Recoller os froitos maduros, evitando golpes e feridas que dificulten a súa conservación.
Revisar as pólas cargadas de froitos, colocando soportes cando exista risco de rotura.
Comprobar os enxertos realizados na primavera, retirando ou afrouxando as ataduras que poidan estrangular o crecemento.
Guiar os brotes das viñas, mantendo unha distribución adecuada da vexetación.
Vixiar o estado sanitario dos acios, prestando atención ao oídio, ao mildio e ás podremias.
Controlar a maduración da uva, observando os cambios de cor e o estado sanitario para preparar a vendima.
Revisar os soutos: comprobar o desenvolvemento dos ourizos e observar posibles síntomas de enfermidades nos castiñeiros.
Vixiar as plantacións novas, garantindo a dispoñibilidade de auga e comprobando titores e protectores.
Atender os cultivos de millo, especialmente durante a formación e maduración das espigas.
Recoller froitas silvestres cultivadas, como amoras e framboesas de variedades remontantes.
Conservar cubertas vexetais compatibles cos cultivos, protexendo a fertilidade e a estrutura do solo.
Favorecer os polinizadores, mantendo recursos florais e evitando tratamentos innecesarios durante a súa actividade.

Na horta

Sementar nabos destinados á produción de nabizas e grelos, especialmente a partir da segunda metade do mes e segundo a variedade.
Preparar sementeiros de repolos, brócolis, coliflores e lombardas, destinados ás colleitas de outono e inverno.
Sementar leitugas de outono, empregando variedades adaptadas ás temperaturas da época.
Sementar escarolas e chicorias, preferentemente en lugares frescos e ben regados.
Sementar acelgas, directamente ou en sementeiros, para obter follas durante o outono.
Preparar sementeiros de espinacas, especialmente a finais de mes e nas zonas máis frescas.
Transplantar repolos, brócolis, coliflores e lombardas, utilizando plantas ben desenvolvidas.
Transplantar leitugas, escarolas e porros, preferentemente á tardiña ou en días anubrados.
Recoller tomates maduros, seleccionando os destinados ao consumo inmediato e á elaboración de conservas.
Recoller pementos e berenxenas, segundo o seu grao de maduración.
Recoller cabaciñas e cogombros con frecuencia, favorecendo a produción continuada.
Recoller xudías verdes, procurando que as vaíñas permanezan tenras.
Continuar co guiado e entitorado dos tomates, retirando os brotes axilares cando corresponda á variedade e ao sistema de cultivo.
Vixiar o mildio dos tomates e das patacas, especialmente despois de períodos de humidade elevada.
Comprobar a presenza de eirugas nas coles, revisando as follas e empregando métodos de control adecuados.
Ventilar os invernadoiros, evitando temperaturas excesivas e condensacións.
Acolchar os bancais, reducindo a evaporación e limitando o crecemento das herbas competidoras.
Regar preferentemente pola mañá, procurando manter unha humidade uniforme.

No xardín

Atender as roseiras reflorecentes, retirando as flores murchas para favorecer novas floracións.
Vixiar a aparición de pulgóns, ácaros e outras pragas, especialmente durante os períodos de calor.
Guiar e suxeitar as roseiras rubideiras, evitando roturas polo vento.
Revisar a floración das hortensias, mantendo unha humidade regular sen encharcar as raíces.
Sementar pensamentos e outras flores de outono, preferentemente en sementeiros frescos e protexidos do sol intenso.
Preparar sementeiros de caléndulas, destinados á floración de outono e primavera.
Transplantar flores ornamentais cultivadas en recipiente, evitando as horas de maior insolación.
Atender as dalias, retirando flores murchas e colocando soportes nas variedades altas.
Revisar petunias, zinnias, cosmos e tagetes, mantendo unha rega adecuada e retirando partes danadas.
Preparar os canteiros destinados ás floracións de outono, incorporando compost maduro cando resulte necesario.
Manter os acolchados das roseiras e arbustos, evitando cubrir directamente o colo das plantas.
Regar as macetas con regularidade, comprobando o estado real de humidade do substrato.
Favorecer as plantas melíferas, mantendo recursos florais para abellas e outros polinizadores.
Revisar os sistemas de rega do xardín, procurando reducir as perdas de auga.

En xeral

Colmeas: comprobar as reservas de alimento e o estado xeral das colonias.
Continuar a extracción do mel, cando os cadros estean suficientemente maduros e as condicións sanitarias sexan adecuadas.
Preparar as colmeas para o final do verán, evitando extraccións que comprometan as reservas das abellas.
Vixiar a presenza da avespa velutina, seguindo os procedementos oficiais de control.
Garantir a dispoñibilidade de auga para as abellas, especialmente durante os períodos secos.
Gando: asegurar o acceso permanente a auga limpa e zonas de sombra.
Organizar o aproveitamento dos pastos, evitando o sobrepastoreo.
Revisar a conservación das forraxes, comprobando a humidade e as condicións dos almacéns.
Preparar as reservas alimentarias para o outono, avaliando as necesidades das explotacións.
Elaboración de queixos: controlar as temperaturas de elaboración, maduración e conservación.
Elaboración de manteiga: garantir a refrixeración e as condicións sanitarias adecuadas.
Preparar conservas de tomate e outras hortalizas, utilizando procedementos seguros segundo o tipo de alimento.
Deshidratar froitas e plantas aromáticas, cando se dispoña das condicións e dos equipos adecuados.
Revisar depósitos, bombas e sistemas de rega, evitando perdas de auga.
Comprobar as medidas de prevención de incendios, mantendo accesos e espazos de protección segundo a normativa aplicable.

No campo

Realizar podas de saneamento, retirando pólas secas, rotas ou enfermas cando resulte necesario.
Podar determinadas froiteiras de óso despois da colleita, con tempo seco e segundo as necesidades da especie.
Eliminar os rebentos dos portaenxertos, evitando que compitan coas variedades enxertadas.
Realizar podas en verde nas viñas, mellorando a ventilación dos acios sen expoñelos excesivamente ao sol.
Retirar brotes innecesarios das viñas, procurando non eliminar follaxe imprescindible para a maduración.
Vixiar a presenza de podremias nos acios, especialmente despois das chuvias estivais.
Revisar os soutos, retirando madeira danada cando sexa necesario e comprobando o estado sanitario das árbores.
Controlar as herbas competidoras nas plantacións novas, mantendo protección suficiente contra a erosión.
Preparar os terreos para as sementeiras de outono, evitando o laboreo excesivo.
Aplicar compost maduro, segundo as necesidades do solo e dos futuros cultivos.
Revisar as drenaxes agrícolas, especialmente despois de tormentas intensas.
Limpar gabias e cunetas, retirando materiais que dificulten a circulación da auga.
Comprobar o estado dos camiños rurais e forestais, reparando os danos provocados pola erosión.
Preparar as parcelas destinadas a cultivos de cobertura, evitando que a terra permaneza desprotexida.
Revisar a conservación das forraxes, comprobando a ausencia de humidades excesivas e quecementos anormais.

Na horta

Sementar nabos para producir nabizas e grelos, utilizando variedades tradicionais de cedo, medio tempo ou tarde.
Sementar cenorias destinadas ás colleitas de outono, especialmente durante a primeira metade do mes.
Sementar ravos e remolachas, procurando manter unha humidade uniforme durante a xerminación.
Sementar fiollo de bulbo, utilizando variedades adaptadas ás sementeiras de finais do verán.
Preparar os bancais destinados aos cultivos de raíz, procurando terras soltas e sen compactación.
Recoller patacas de media estación e tardías, cando alcancen a maduración adecuada.
Seleccionar as patacas destinadas ao almacenamento, retirando as danadas ou enfermas.
Recoller cebolas e allos, cando presenten os sinais de maduración correspondentes.
Secar e conservar cebolas e allos, en lugares ventilados e protexidos da chuvia.
Controlar as herbas competidoras, especialmente antes de que produzan sementes.
Preparar os terreos destinados ás coles de inverno, incorporando compost maduro cando sexa necesario.
Vixiar as eirugas nas coles, revisando o envés das follas.
Retirar restos vexetais enfermos, evitando a súa dispersión polo terreo.
Revisar as rotacións de cultivos, evitando repetir especies da mesma familia nos mesmos bancais.
Seleccionar e conservar sementes de variedades tradicionais, escollendo plantas sas e ben adaptadas.
Revisar os sistemas de rega, evitando fugas e consumos innecesarios.
Acolchar os bancais recentemente plantados, reducindo a evaporación.

No xardín

Retirar flores murchas das roseiras reflorecentes, favorecendo novas floracións.
Eliminar talos enfermos ou danados das roseiras, mellorando a ventilación.
Retirar os rebentos dos portaenxertos, cando aparezan por debaixo do enxerto.
Evitar podas fortes nas roseiras durante os períodos de calor intensa, limitándose aos traballos necesarios.
Podar as lavandas despois da floración, retirando as inflorescencias secas e evitando cortar a madeira vella sen follas.
Revisar as hortensias, retirando flores murchas cando corresponda á variedade e ao sistema de poda.
Controlar as herbas competidoras nos canteiros, antes de que produzan sementes.
Revisar os acolchados, mantendo a humidade e protexendo as raíces.
Retirar follas e talos enfermos das ornamentais, evitando a propagación de enfermidades.
Comprobar os titores das dalias, reforzándoos cando sexa necesario.
Recoller sementes de flores anuais, cando estean maduras e completamente secas.
Preparar os canteiros de outono, eliminando restos deteriorados e incorporando compost maduro.
Limpar camiños, escaleiras e terrazas, retirando materiais esvaradíos.
Desatascar sumidoiros e drenaxes, especialmente despois de tormentas.
Revisar os sistemas de rega, comprobando emisores, tubaxes e programadores.

En xeral

Colmeas: comprobar as reservas de alimento e o estado sanitario das colonias.
Planificar o control da varroa, seguindo as recomendacións veterinarias e utilizando exclusivamente tratamentos autorizados cando correspondan.
Revisar as alzas e o material de extracción, garantindo unha correcta limpeza e conservación.
Vixiar a avespa velutina, empregando os procedementos de control recomendados oficialmente.
Limpar canles e baixantes, retirando materiais que poidan provocar atascos durante as tormentas.
Desatascar sumidoiros, especialmente nos patios, cortes e alpendres.
Revisar cunetas e pasos de auga, evitando danos provocados por precipitacións intensas.
Revisar tellados e cubertas, reparando filtracións e elementos deteriorados.
Comprobar os peches e portais, especialmente nas zonas destinadas ao gando.
Realizar o mantemento da maquinaria agrícola, revisando elementos mecánicos e sistemas de protección.
Controlar a humidade das forraxes almacenadas, evitando mofos e riscos de autocquecemento.
Revisar os depósitos de auga e os sistemas de rega, limpando filtros e comprobando posibles fugas.
Preparar compost, equilibrando materiais secos e húmidos e garantindo unha boa aireación.
Revisar os alimentos almacenados, especialmente patacas, allos, cebolas e conservas.
Preparar recipientes para as novas conservas, utilizando procedementos de conservación seguros para cada alimento.
Comprobar o estado dos pasteiros, reparando peches e garantindo puntos de auga.
Revisar as medidas de prevención de incendios, especialmente arredor de vivendas, instalacións agrarias e accesos.

SIEMBRA DE HORTALIZAS

Días recomendados para plantar segundo s fases da lúa

🌿 FOLLA: Días tradicionalmente recomendados: 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 e 16.

🥕 RAÍZ: Días tradicionalmente recomendados: 1, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29 e 30.

🍅 FROITO: Días tradicionalmente recomendados: 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 e 16.

🌱 SEMENTAR DIRECTAMENTE AO AIRE LIBRE

Acelgas, cenorias, chicorias, cóengos, escarolas, espinacas, fiollo de bulbo, leitugas, nabicol, nabos para nabizas e grelos, perexil, ravos, remolachas e rúcula.

Nas zonas máis cálidas tamén poden realizarse, a comezos de mes, pequenas sementeiras de xudías de mata baixa de ciclo curto, sempre que exista tempo suficiente para completar a produción.

O cultivo máis característico deste mes en Galicia é o nabo destinado á produción de nabizas e grelos. A sementeira adoita realizarse desde finais de agosto e durante setembro, segundo a comarca, a variedade e a época prevista de colleita.

As espinacas, os cóengos e determinadas leitugas deben sementarse preferentemente a finais de mes ou cando as temperaturas comecen a descender.

As sementeiras de cenorias, ravos e remolachas necesitan unha humidade uniforme durante a xerminación.

🌱 SEMENTAR EN SEMENTEIROS DE CAMA QUENTE

En agosto non se recomenda utilizar sementeiros de cama quente nas hortas familiares galegas.

As temperaturas habituais permiten a xerminación da maioría das especies de outono.

O principal problema dos sementeiros de agosto non é a falta de calor, senón o seu exceso. As temperaturas elevadas poden dificultar especialmente a xerminación das leitugas e doutras hortalizas de folla.

É preferible utilizar sementeiros ventilados, con sombreado lixeiro e humidade controlada.

🌱 SEMENTAR EN SEMENTEIROS PROTEXIDOS AO AIRE LIBRE

Acelgas, brócolis, coles de Bruxelas, coliflores, escarolas, espinacas, leitugas, lombardas, nabicol, porros e repolos destinados ás colleitas de outono e inverno.

Tamén poden prepararse sementeiros de chicorias, rúcula e cóengos, especialmente a finais de mes.

A protección debe orientarse principalmente a reducir a insolación excesiva, evitar os danos das tormentas e manter unha humidade uniforme.

Nas zonas cálidas é recomendable empregar sombreado lixeiro e ventilación. Nas zonas interiores convén seleccionar variedades de ciclo adecuado para que as plantas alcancen suficiente desenvolvemento antes das primeiras xeadas.

🌱 PLANTAR OU TRANSPLANTAR

Hortalizas: acelgas, brócolis, coles de Bruxelas, coliflores, escarolas, leitugas, lombardas, nabicol, porros e repolos.

Cultivos de outono e inverno: repolos, lombardas, brócolis, coliflores, coles de Bruxelas, escarolas, leitugas e outras hortalizas resistentes ao frío.

Amorodeiras: poden iniciarse plantacións de finais de verán con plantas de viveiro, especialmente a finais de mes e en zonas máis frescas.

Árbores froiteiras: agosto non é unha época recomendable para novas plantacións de especies caducifolias. Deben reservarse preferentemente para o repouso vexetativo.

Arbustos froiteiros: evitar os transplantes durante as vagas de calor. As novas plantacións son preferibles no outono.

Plantas ornamentais: pensamentos, violas, prímulas e outras flores destinadas ao outono, preferentemente mediante sementeiros ou plantas xa desenvolvidas.

Plantas aromáticas: perexil, ceboliño, coandro e outras especies adaptadas a temperaturas moderadas.

Os transplantes deben realizarse preferentemente á tardiña ou en días anubrados, regando inmediatamente e proporcionando sombra lixeira durante os primeiros días cando exista calor intensa.

SEMENTEIRAS E PLANTACIÓNS DE AGOSTO

Calendario orientativo das principais hortalizas, plantas aromáticas e ornamentais que poden sementarse ou plantarse durante agosto en Galicia. As especies están ordenadas alfabeticamente polo seu nome en galego. As recomendacións diferencian as zonas cálidas, como a costa e os vales abrigados, das zonas frías do interior e da montaña.

Árbore, hortaliza ou flor	Zona cálida	Zona fría	Xerminación	Marco de plantación	Colleita ou floración	Recomendacións
Acelga	Sementeira directa ou transplante.	Directa ou transplante a comezos de mes.	7-14 días.	30 × 40 cm	Outono e primavera seguinte.	Manter humidade regular e protexer a xerminación da calor excesiva.
Amorodeira	Plantación de plantas de viveiro a finais de mes, con rega.	Plantación de finais de verán en lugar preparado.	Non procede: transplante.	30 × 40 cm	Primavera seguinte, segundo variedade.	Non enterrar a coroa. Evitar transplantar durante vagas de calor.
Berro de auga	Sementeira en recipiente ou sistema controlado con auga limpa.	Sementeira en instalación controlada.	7-14 días.	10 × 15 cm	Outono, segundo sistema.	Utilizar auga de calidade sanitaria adecuada. Non consumir plantas de augas naturais sen control.
Brócoli	Transplante ou sementeiro de variedades de outono-inverno.	Transplante de plantas xa desenvolvidas.	5-10 días desde semente.	45 × 60 cm	Outono-inverno.	Protexer das eirugas e manter humidade regular.
Caléndula	Sementeira directa a finais de mes.	Sementeira directa en lugar abrigado.	7-14 días.	20 × 30 cm	Outono e primavera seguinte.	Prefire temperaturas moderadas. Evitar calor intensa durante a xerminación.
Cenoria	Sementeira directa, especialmente a comezos de mes.	Directa en solo solto e fresco.	10-21 días.	6 × 30 cm	Outono-inverno.	Non transplantar. Manter humidade uniforme ata a nascencia.
Chicoria	Sementeira directa de variedades de outono.	Directa en solo preparado.	7-14 días.	20 × 30 cm	Outono-inverno.	Escoller variedades para folla ou raíz segundo o aproveitamento.
Coandro	Sementeira a finais de mes en lugar fresco.	Sementeira directa en solo fresco.	7-21 días.	15 × 25 cm	Outono.	Co calor pode subir a flor. Escalonar sementeiras.
Cóengo	Sementeira directa a finais de mes.	Sementeira directa en lugar fresco.	10-21 días.	10 × 15 cm	Outono-inverno.	Prefire temperaturas frescas e boa drenaxe.
Col de Bruxelas	Transplante de plantas desenvolvidas.	Transplante a comezos de mes.	Non procede: transplante.	60 × 70 cm	Inverno, segundo variedade.	Cultivo de ciclo longo. Non atrasar demasiado o transplante nas zonas frías.
Coliflor	Transplante de variedades de outono-inverno.	Transplante de plantas desenvolvidas.	Non procede: transplante.	50 × 60 cm	Outono-inverno, segundo variedade.	Evitar o estrés hídrico e escoller variedades adaptadas.
Escarola	Sementeira ou transplante.	Transplante ou sementeira a comezos de mes.	6-12 días desde semente.	30 × 40 cm	Setembro-novembro.	Manter humidade regular e protexer as plantas novas do sol intenso.
Espinaca	Sementeira directa a finais de mes se refresca.	Sementeira directa en solo fresco.	7-21 días con temperatura adecuada.	15 × 30 cm	Outono-inverno.	A calor excesiva dificulta a xerminación. Preferible finais de agosto ou setembro.
Fiollo de bulbo	Sementeira directa de variedades de outono.	Directa a comezos de mes en solo fresco.	7-14 días.	20 × 40 cm	Outubro-decembro.	Manter humidade regular e evitar variedades sensibles á subida prematura a flor.
Leituga de outono	Sementeiro fresco ou transplante.	Sementeiro ou transplante a comezos de mes.	5-12 días con temperatura favorable.	30 × 30 cm	Setembro-novembro.	Utilizar variedades de outono. A calor pode dificultar a xerminación.
Lombarda	Transplante de plantas desenvolvidas.	Transplante a comezos de mes.	Non procede: transplante.	50 × 60 cm	Outono-inverno.	Precisa solo fértil e regas regulares durante o establecemento.
Nabicol	Sementeira directa ou transplante.	Sementeira ou transplante de plantas novas.	5-12 días.	30 × 40 cm	Outono-inverno.	Escoller variedades adaptadas. Aclarar se a sementeira é densa.
Nabo para grelos	Sementeira directa, especialmente a finais de mes.	Directa desde mediados ou finais de agosto, segundo variedade.	4-10 días.	5-10 × 25-30 cm, segundo aproveitamento.	Nabizas no outono; grelos no inverno ou primavera.	Utilizar variedades tradicionais de cedo, medio tempo ou tarde. Aclarar cando sexa necesario.
Ourego	Transplante de planta en recipiente a finais de mes.	Transplante en solo drenado.	Non procede: transplante.	30 × 40 cm	Outono ou tempadas seguintes.	Evitar transplantes durante vagas de calor.
Pensamento	Sementeiro fresco e sombreado.	Sementeiro protexido da insolación intensa.	7-14 días con temperatura adecuada.	20 × 20 cm	Outono-primavera.	A calor excesiva dificulta a xerminación. Manter o sementeiro fresco.
Perexil	Sementeira directa a finais de mes.	Directa en solo fresco.	15-30 días.	15 × 25 cm	Outono en diante.	Xerminación lenta. Manter humidade uniforme.
Porro	Transplante de planta desenvolvida.	Transplante preferentemente a comezos de mes.	Non procede: transplante.	15 × 30 cm	Outono-inverno.	É unha das últimas épocas recomendables para transplantar porros de inverno.
Prímula	Sementeiro fresco ou planta de viveiro a finais de mes.	Sementeiro protexido do sol intenso.	14-30 días, segundo especie.	20 × 25 cm	Inverno-primavera.	Prefire temperaturas frescas. Evitar o exceso de calor no sementeiro.
Ravo	Sementeira directa a finais de mes.	Directa en solo fresco.	4-10 días.	5 × 15 cm	Setembro-outubro.	Escalonar sementeiras. Manter humidade regular para evitar raíces fibrosas.
Remolacha	Sementeira directa, preferentemente a comezos de mes.	Directa en solo fresco e temperado.	7-14 días.	10 × 30 cm	Outono.	Nas zonas frías, as sementeiras tardías poden non completar o desenvolvemento.
Repolo	Transplante de variedades de outono-inverno.	Transplante de plantas desenvolvidas.	Non procede: transplante.	50 × 60 cm	Outono-inverno.	Respectar as rotacións e protexer das eirugas.
Rúcula	Sementeira directa a finais de mes.	Directa en solo fresco.	4-10 días.	15 × 25 cm	Setembro-novembro.	A calor favorece a subida a flor. Preferible sementar cando refresque.
Viola	Sementeiro fresco e protexido.	Sementeiro sombreado ou protexido da calor.	10-21 días.	15-20 cm.	Outono-primavera.	Manter humidade uniforme e evitar temperaturas excesivas.
Xudía de mata baixa	Sementeira directa a comezos de mes con variedade de ciclo curto.	Non recomendable agás en lugares moi abrigados e con outono suave.	6-12 días.	15 × 50 cm	Setembro-outubro, se completa o ciclo.	Sementeira tardía. Valorar o risco de frío antes de que remate a produción.

RECOMENDACIÓNS IMPORTANTES:

Zonas cálidas: áreas costeiras, vales abrigados e lugares con temperaturas estivais elevadas.

Zonas frías: interior de Galicia, zonas altas e lugares onde as primeiras xeadas poden chegar antes.

Xerminación: os días indicados son aproximados e corresponden a condicións favorables de temperatura e humidade. A calor excesiva pode dificultar a xerminación de leitugas, espinacas e outras especies.

Marco de plantación: separación entre plantas e entre filas, salvo cando se indique unha única distancia. Os valores poden variar segundo a variedade.

Colleita: os períodos son orientativos e dependen do clima, da variedade e da data de plantación.

Especial atención aos grelos: a época de sementeira depende da comarca e da variedade. En Galicia poden empregarse variedades de cedo, medio tempo ou tarde.

Tradición lunar: a Lúa crecente relaciónase cos cultivos de folla, flor e froito, mentres que a minguante se reserva tradicionalmente para raíces e bulbos. A eficacia agronómica desta distribución non está suficientemente demostrada.

Prioridade: o estado do solo, a temperatura, a dispoñibilidade de auga e as necesidades dos cultivos deben prevalecer sempre sobre o calendario lunar.