Abril

AGRICULTURA > MES A MES

ABRIL

Abril é un dos meses de maior actividade agrícola en Galicia. Coa chegada da primavera aumentan as temperaturas, alongan os días e intensifícase o crecemento das plantas. É tempo de preparar a terra, realizar numerosas sementeiras, plantar patacas, transplantar hortalizas e atender as primeiras floracións das árbores froiteiras.

Porén, as chuvias abundantes e as xeadas tardías seguen sendo frecuentes, especialmente no interior e nas zonas de montaña. Cómpre adaptar os traballos ás condicións climáticas de cada lugar.

TRABALLOS XERAIS

Vixiar a floración das froiteiras, especialmente maceiras, pereiras, ameixeiras e cerdeiras, prestando atención ás xeadas tardías.
Favorecer a polinización, conservando flores silvestres e outros recursos para as abellas e demais insectos polinizadores.
Plantar árbores e arbustos en recipiente, sempre que as condicións climáticas permitan un bo establecemento.
Revisar as plantacións recentes, comprobando titores, protectores e acolchados.
Realizar enxertos de primavera, nas especies e variedades adecuadas, cando o estado vexetativo dos patróns o permita.
Revisar os enxertos realizados anteriormente, comprobando as ataduras e o desenvolvemento dos primeiros gromos.
Vixiar o desenvolvemento das viñas, revisando os primeiros brotes e as posibles consecuencias das xeadas.
Revisar os soutos, comprobando a brotación dos castiñeiros e o estado das plantacións novas.
Sementar pradeiras e cultivos forraxeiros de primavera, cando a humidade e a temperatura do solo sexan adecuadas.
Manter as cubertas vexetais, favorecendo a biodiversidade e evitando a erosión.
Revisar o estado sanitario das árbores, prestando atención aos primeiros síntomas de pragas e enfermidades.

No campo

Na horta

Sementar leitugas, acelgas, espinacas, repolos e outras hortalizas de folla, directamente ou en sementeiros segundo o clima.
Sementar chícharos e fabas, especialmente nas zonas onde aínda existan temperaturas suaves.
Preparar sementeiros de tomates, pementos e berenxenas, mantendo temperatura e iluminación adecuadas.
Sementar cabaciñas, cabazas e cogombros, preferentemente en sementeiros protexidos e con calor suficiente.
Iniciar sementeiros de xudías, especialmente a finais de mes e nas zonas máis temperadas.
Transplantar leitugas, repolos, brócolis, coliflores e porros, utilizando plantas ben desenvolvidas.
Sementar perexil, coandro, ceboliño e outras plantas aromáticas, adaptando a protección ás necesidades de cada especie.
Recoller espinacas, leitugas, grelos tardíos, porros e outras verduras, segundo o estado dos cultivos.
Colocar soportes para chícharos e fabas, cando o desenvolvemento das plantas o requira.
Ventilar os invernadoiros, evitando temperaturas excesivas e condensacións.
Preparar os bancais destinados aos cultivos de verán, organizando as futuras asociacións e rotacións.
Protexer os sementeiros das xeadas tardías, especialmente os de especies sensibles ao frío.

No xardín

Plantar roseiras cultivadas en recipiente, garantindo unha boa rega de establecemento.
Revisar os novos brotes das roseiras, eliminando os que aparezan por debaixo do punto de enxerto cando proceda.
Guiar e suxeitar as roseiras rubideiras, evitando que o vento dane os talos novos.
Plantar arbustos e ornamentais en recipiente, sempre que o solo estea en condicións adecuadas.
Sementar flores anuais, como tagetes, caléndulas, cosmos e zinnias, con protección para as especies sensibles ás xeadas.
Transplantar pensamentos, prímulas e outras flores de primavera, renovando os canteiros.
Dividir e transplantar plantas vivaces, cando corresponda segundo a especie.
Preparar sementeiros de flores de verán, como petunias, dalias de semente e caraveis chineses.
Vixiar a floración dos bulbos de primavera, retirando flores murchas sen cortar prematuramente as follas.
Revisar as plantas ornamentais sensibles, mantendo proteccións fronte ás xeadas tardías.
Preparar os canteiros, incorporando compost maduro cando sexa necesario.
Comprobar o estado dos sistemas de rega, preparándoos para o aumento das temperaturas

En xeral

Colmeas: revisar o desenvolvemento primaveral das colonias nos días adecuados para a inspección.
Vixiar a enxamía, comprobando o espazo dispoñible nas colmeas e os sinais de preparación da reprodución natural.
Colocar alzas, cando a fortaleza das colonias e a entrada de néctar o xustifiquen.
Favorecer a floración melífera, evitando actuacións que eliminen innecesariamente recursos para os polinizadores.
Gando: revisar os pasteiros, os peches e os puntos de abastecemento de auga.
Organizar o aproveitamento dos pastos, evitando o sobrepastoreo e os danos por pisoteo en solos húmidos.
Vixiar a saúde dos animais, especialmente os problemas relacionados cos cambios de alimentación e coa saída aos pastos.
Elaboración de queixos: continuar coa produción artesanal, respectando as condicións de hixiene, temperatura e maduración.
Elaboración de manteiga: aproveitar a nata dispoñible, mantendo condicións adecuadas de elaboración e conservación.
Preparar os sistemas de rega, revisando depósitos, tubaxes, filtros e conexións.
Revisar a maquinaria agrícola, especialmente motocultores, segadoras e outros apeiros de uso primaveral.
Comprobar as reservas de auga, preparando a súa utilización eficiente durante os meses seguintes.

Realizar podas de saneamento, retirando pólas secas, enfermas ou rotas.
Evitar podas intensas nas froiteiras en plena floración ou brotación, salvo necesidades sanitarias ou de seguridade.
Revisar as viñas, eliminando madeira danada e preparando os traballos de poda en verde que correspondan máis adiante.
Controlar os rebentos dos portaenxertos, retirando os que compitan coas variedades enxertadas.
Preparar as leiras para os cultivos de primavera, traballando a terra só cando estea en tempero.
Estender compost maduro, segundo as necesidades dos cultivos e os resultados das análises do solo.
Controlar as herbas competidoras, procurando conservar cubertas vexetais útiles para evitar a erosión.
Revisar os soutos, comprobando a presenza de pólas danadas e posibles síntomas de enfermidades.
Limpar gabias, cunetas e pasos de auga, evitando encharcamentos.
Revisar e desatascar drenaxes agrícolas, especialmente nos terreos afectados polas chuvias.
Preparar os terreos destinados a novas pradeiras, evitando o laboreo excesivo.
Revisar os camiños agrícolas e forestais, reparando os danos provocados polo inverno.

No campo

Na horta

Plantar patacas, tanto temperás como de media estación, segundo as condicións climáticas da zona.
Sementar cenorias, ravos, remolachas, nabos e chirivías, directamente en solos ben preparados.
Plantar cebolas e ceboliñas, empregando variedades adecuadas á época.
Preparar os bancais destinados aos cultivos de raíz, procurando unha terra solta e sen compactación.
Realizar a primeira recalza das patacas, cando as plantas teñan desenvolvemento suficiente.
Retirar as herbas competidoras, especialmente nos cultivos recentemente establecidos.
Aplicar compost maduro, cando sexa necesario, evitando o exceso de fertilización.
Revisar os tubérculos de pataca de semente, retirando os deteriorados.
Preparar os terreos para os cultivos de verán, organizando as separacións e os sistemas de rega.
Limpar drenaxes e canles de rega, evitando acumulacións de auga.
Revisar as rotacións de cultivos, evitando repetir patacas e outras solanáceas nos mesmos bancais.
Controlar os primeiros síntomas de pragas e enfermidades, especialmente nos cultivos protexidos.

No xardín

Realizar podas de saneamento nas roseiras, eliminando talos secos, enfermos ou danados.
Retirar flores murchas das roseiras reflorecentes, cando xa iniciaran a floración.
Podar arbustos de floración temperá, como as forsitias, unha vez rematada a floración.
Evitar podas innecesarias nas hortensias tradicionais, conservando as xemas florais.
Revisar as roseiras rubideiras, retirando brotes mal situados e asegurando os talos.
Dividir e transplantar plantas vivaces, cando a especie e o seu estado vexetativo o permitan.
Preparar o solo dos canteiros, incorporando compost ben descomposto.
Retirar herbas competidoras, preferentemente antes de que produzan sementes.
Revisar os acolchados, repoñéndoos arredor das plantas cando sexa necesario.
Limpar camiños, escaleiras e terrazas, eliminando musgo superficial e materiais esvaradíos.
Desatascar sumidoiros e drenaxes, evitando acumulacións de auga.
Revisar os sistemas de rega, comprobando posibles fugas e obstrucións.
Limpar e desinfectar ferramentas de poda, cando corresponda.

En xeral

Colmeas: comprobar a evolución das colonias e vixiar posibles problemas sanitarios.
Previr a enxamía, revisando o espazo dispoñible e actuando segundo as necesidades de cada colonia.
Preparar caixas e material apícola, anticipándose ao aumento da actividade das abellas.
Limpar canles e baixantes, retirando materiais acumulados durante o inverno.
Desatascar sumidoiros, especialmente nos patios, cortes, alpendres e zonas de traballo.
Limpar cunetas e pasos de auga, evitando inundacións e danos nos camiños rurais.
Revisar tellados e cubertas, reparando filtracións e elementos deteriorados.
Reparar peches e portais, comprobando postes, bisagras e arames.
Revisar os sistemas de rega, limpando filtros e comprobando o funcionamento das bombas.
Realizar o mantemento das ferramentas, afiando e limpando os apeiros agrícolas.
Revisar os depósitos e sistemas de almacenamento de auga, garantindo a súa limpeza e seguridade.
Preparar o compost, equilibrando materiais secos e húmidos.
Revisar os alimentos almacenados, especialmente patacas e conservas.
Comprobar o estado dos pasteiros, retirando obstáculos perigosos e reparando peches.
Preparar as instalacións para os traballos de sega e conservación de forraxes, cando corresponda.

SIEMBRA DE HORTALIZAS

Días recomendados para plantar segundo a fase da lúa

🌿 FOLLA: Días máis favorables: 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 e 20.

🥕 RAÍZ: Días máis favorables: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29 e 30.

🍅 FROITO: Días máis favorables: 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 e 20.

🌱 SEMENTAR DIRECTAMENTE AO AIRE LIBRE

Acelgas, cenorias, chícharos, espinacas, leitugas, nabos, perexil, ravos, remolachas, rúcula, chirivías e coandro.

Nas zonas máis temperadas tamén poden sementarse xudías, cabaciñas e cabazas, preferentemente a finais de mes e cando a temperatura do solo sexa suficiente.

Nas zonas interiores e de montaña convén atrasar as sementeiras máis sensibles ao frío ata que desapareza o risco de xeadas.

🌱 SEMENTAR EN SEMENTEIROS DE CAMA QUENTE

Tomates, pementos, berenxenas, cabaciñas, cabazas, cogombros, melóns, sandías, apio e albaca.

As cabaciñas, cabazas e cogombros necesitan calor para xerminar, pero medran rapidamente. Convén non adiantar demasiado a sementeira se non se poden transplantar ao exterior nas semanas seguintes.

Nas zonas frías, os cultivos sensibles deben permanecer protexidos ata que as temperaturas sexan adecuadas.

🌱 SEMENTAR EN SEMENTEIROS PROTEXIDOS AO AIRE LIBRE

Leitugas, escarolas, acelgas, repolos, brócolis, coliflores, cebolas, porros, perexil, rúcula e apio.

Tamén poden prepararse sementeiros de alcachofas e determinadas plantas aromáticas, segundo as temperaturas e as necesidades de cada especie.

Empregar túneles ou invernadoiros fríos, evitando o exceso de humidade e ventilando nas horas máis cálidas.

🌱 PLANTAR OU TRANSPLANTAR

Hortalizas: leitugas, escarolas, repolos, brócolis, coliflores, cebolas, porros, acelgas e amorodeiras.

Tubérculos: patacas temperás, de media estación e tardías, segundo a zona e a temperatura do solo.

Cultivos de verán: tomates, pementos, berenxenas, cabaciñas e cogombros, unicamente nas zonas cálidas e cando non exista risco de xeadas; no resto de Galicia deben permanecer protexidos.

Árbores froiteiras: maceiras, pereiras, ameixeiras, cerdeiras, pexegueiros, castiñeiros e outras especies cultivadas en recipiente.

Arbustos froiteiros: framboeseiras, groseleiras e outras especies adaptadas ao clima local.

Plantas ornamentais: roseiras en recipiente, arbustos, sebes, pensamentos, prímulas e plantas vivaces.

Plantas aromáticas: perexil, ceboliño, ourego, tomiño e outras especies adaptadas á primavera.

As especies sensibles ás xeadas, especialmente tomates, pementos, berenxenas, cabaciñas, cogombros e albaca, non deben transplantarse ao exterior ata que as temperaturas nocturnas sexan adecuadas.

SEMENTEIRAS E PLANTACIÓNS DE ABRIL

Calendario orientativo das principais hortalizas, árbores froiteiras e plantas ornamentais que poden sementarse ou plantarse durante abril en Galicia. As especies están ordenadas alfabeticamente polo seu nome en galego. As recomendacións diferencian as zonas cálidas, como a costa e os vales abrigados, das zonas frías do interior e da montaña.

Árbore, hortaliza ou flor	Zona cálida	Zona fría	Xerminación	Marco de plantación	Colleita ou floración	Recomendacións
Abelá (aveleira)	Planta en recipiente.	Plantar en recipiente e protexer das xeadas.	Non procede: transplante.	3–5 m.	Agosto–setembro, cando entre en produción.	Comprobar a presenza de variedades polinizadoras compatibles.
Acelga	Sementeira directa ou sementeiro.	Sementeiro protexido; directa en solo temperado.	7–14 días.	30 × 40 cm	Maio en diante.	Protexer as plántulas das xeadas.
Alcachofa	Plantar pés ou sementeiro protexido.	Sementeiro protexido; transplantar despois das xeadas.	10–21 días.	80 × 100 cm	Segundo variedade e ciclo.	Precisa lugar soleado e protección contra o frío intenso.
Albaca	Sementeiro con calor.	Sementeiro climatizado.	5–14 días.	25 × 30 cm	Verán.	Non transplantar antes de rematar as xeadas.
Amorodeira	Plantar plantas de viveiro.	Plantar con protección se hai xeadas.	Non procede: transplante.	30 × 40 cm	Primavera–verán.	Non enterrar a coroa.
Apio	Sementeiro protexido con calor.	Sementeiro climatizado.	14–21 días.	30 × 40 cm	Verán–outono.	Manter humidade regular sen encharcamento.
Berenxena	Sementeiro climatizado.	Sementeiro con calor e boa luz.	7–14 días.	50 × 70 cm	Xullo–setembro.	Transplantar só con temperaturas nocturnas adecuadas.
Brócoli	Sementeiro ou transplante.	Sementeiro protexido ou transplante baixo túnel.	5–10 días.	45 × 60 cm	Segundo variedade.	Escoller variedades adecuadas ao ciclo de primavera.
Cabaciña	Sementeira directa a finais de mes ou en recipiente protexido.	Sementeiro con calor; transplantar tras as xeadas.	5–10 días.	90 × 100 cm	Xuño–setembro.	Non manter moito tempo en recipiente pequeno.
Cabaza	Sementeira directa en solo quente ou sementeiro.	Sementeiro con calor.	5–10 días.	120 × 180 cm	Setembro–outubro.	Precisa espazo, calor e boa fertilidade.
Caléndula	Sementeira directa.	Sementeira directa en lugar abrigado.	7–14 días.	20 × 30 cm	Primavera–outono.	Retirar flores murchas para prolongar a floración.
Carballo	Plantar planta en recipiente.	Plantar en solo adecuado e sen xeadas.	Non procede: transplante.	Segundo finalidade e tamaño adulto.	Non procede: árbore forestal.	Utilizar planta de procedencia adecuada e protexela dos herbívoros.
Cebola	Sementeira ou plantación de ceboliñas.	Sementeiro protexido ou plantación en solo temperado.	7–21 días desde semente.	10 × 30 cm	Verán.	Escoller variedades adaptadas á duración do día.
Cenoria	Sementeira directa.	Directa en solo temperado ou baixo túnel.	10–21 días.	6 × 30 cm	Xuño–agosto.	Non transplantar. Evitar pedras e terróns.
Chícharo	Sementeira directa.	Sementeira directa en solo drenado.	7–21 días.	8 × 60 cm	Maio–xuño.	Colocar soportes nas variedades de enrame.
Chirivía	Sementeira directa.	Directa en solo temperado.	14–28 días.	12 × 30 cm	Outono–inverno.	Utilizar semente recente. Non transplantar.
Coandro	Sementeira directa.	Directa en lugar protexido.	7–21 días.	15 × 25 cm	Primavera.	Escalonar sementeiras para obter follas frescas.
Cogombro	Sementeiro con calor; directa só con solo quente.	Sementeiro climatizado.	5–10 días.	50 × 100 cm	Xuño–setembro.	Moi sensible ás xeadas e ao frío.
Coliflor	Sementeiro ou transplante de variedades apropiadas.	Sementeiro protexido.	5–10 días.	50 × 60 cm	Segundo variedade e ciclo.	Evitar cambios bruscos de temperatura.
Cosmos	Sementeiro protexido ou directa a finais de mes.	Sementeiro protexido.	7–14 días.	30–45 cm.	Verán–outono.	Protexer as plántulas das xeadas.
Escarola	Sementeiro de variedades adecuadas.	Sementeiro protexido.	6–12 días.	30 × 40 cm	Segundo variedade.	As temperaturas baixas poden favorecer a subida a flor.
Espinaca	Sementeira directa.	Directa en lugar abrigado.	7–14 días.	15 × 30 cm	Maio–xuño.	Prefire temperaturas frescas.
Faba	Sementeira directa.	Directa en solo drenado.	8–20 días.	20 × 60 cm	Maio–xuño.	Nas zonas cálidas pode sufrir co calor tardío.
Feixón ou xudía	Directa a finais de mes se o solo está quente.	Agardar a maio ou sementeiro protexido.	6–12 días.	15 × 50 cm (mata baixa); máis espazo para enrame.	Verán.	Moi sensible ás xeadas; solo preferentemente superior a 12 °C.
Leituga	Sementeira directa ou en sementeiro e transplante.	Sementeiro protexido e transplante cando corresponda.	5–12 días.	30 × 30 cm	Maio–xuño.	Escalonar sementeiras e manter humidade regular.
Melón	Sementeiro climatizado.	Sementeiro con calor; cultivo exterior só en lugares adecuados.	5–10 días.	80 × 120 cm	Verán.	Necesita moita calor e protección contra o frío.
Nabo	Sementeira directa.	Directa en solo temperado.	5–12 días.	12 × 30 cm	Xuño–xullo.	Evitar solos compactos.
Ourego	Sementeiro protexido ou división de mata.	División de mata ou sementeiro protexido.	10–21 días.	30 × 40 cm	Verán.	Precisa boa drenaxe e exposición soleada.
Pataca	Plantar tubérculos de semente.	Plantar cando o solo estea temperado.	Brotación: 15–30 días.	35 × 80 cm	Xuño–setembro.	Empregar pataca certificada e protexer os brotes das xeadas.
Pemento	Sementeiro con calor; transplante só en condicións moi favorables.	Sementeiro climatizado.	8–20 días.	40 × 60 cm	Xullo–outubro.	Non transplantar ao exterior con frío.
Pensamento	Transplante de planta de viveiro.	Transplante en lugar abrigado.	7–14 días desde semente.	20 × 20 cm	Primavera.	Retirar flores murchas.
Perexil	Sementeira directa.	Directa ou sementeiro protexido.	15–30 días.	15 × 25 cm	Primavera en diante.	Xerminación lenta; manter humidade uniforme.
Porro	Sementeiro ou transplante.	Sementeiro protexido.	10–20 días.	15 × 30 cm	Verán–outono.	Transplantar cando teña grosor suficiente.
Prímula	Transplante de plantas de viveiro.	Transplante en lugar protexido.	14–30 días desde semente.	20 × 25 cm	Primavera.	Prefire frescor e humidade sen encharcamento.
Ravo	Sementeira directa.	Directa en solo temperado.	4–10 días.	5 × 15 cm	Maio–xuño.	Escalonar sementeiras cada dúas semanas.
Remolacha	Sementeira directa.	Directa en solo temperado.	7–14 días.	10 × 30 cm	Xuño–agosto.	Manter humidade regular; evitar esterco fresco.
Repolo	Sementeiro ou transplante.	Sementeiro protexido ou transplante baixo túnel.	5–10 días.	50 × 60 cm	Segundo variedade.	Escoller variedades axeitadas á época.
Roseira	Plantar en recipiente.	Plantar en recipiente e protexer de xeadas tardías.	Non procede: transplante.	40–80 cm, segundo variedade.	Primavera–outono.	Revisar a humidade e favorecer a ventilación.
Rúcula	Sementeira directa.	Directa en lugar abrigado.	4–10 días.	15 × 25 cm	Maio en diante.	Colleitar follas novas.
Sandía	Sementeiro climatizado.	Sementeiro con calor; cultivo exterior só en zonas adecuadas.	5–10 días.	100 × 180 cm	Verán.	Necesita calor constante e boa insolación.
Tagete	Sementeiro ou directa a finais de mes.	Sementeiro protexido.	5–10 días.	20–30 cm.	Verán–outono.	Non transplantar antes de rematar as xeadas.
Tomate	Sementeiro climatizado; transplante só en lugares sen risco de frío.	Sementeiro protexido con calor.	5–10 días.	50 × 90 cm	Xuño–setembro.	Non transplantar ao exterior ata superar o risco de xeadas.
Tomillo (tomiño)	Sementeiro ou plantación de planta en recipiente.	Sementeiro protexido ou planta de viveiro.	14–28 días.	30 × 40 cm	Primavera–verán.	Precisa solo moi ben drenado e sol.
Zinnia	Sementeiro con calor ou directa a finais de mes.	Sementeiro protexido.	5–10 días.	25–40 cm.	Verán–outono.	Moi sensible ás xeadas.

RECOMENDACIÓNS IMPORTANTES:

Zonas cálidas: áreas costeiras, vales abrigados e lugares con poucas xeadas.

Zonas frías: interior de Galicia, zonas altas e lugares con xeadas tardías frecuentes.

Xerminación: os días indicados son aproximados e corresponden a condicións adecuadas de temperatura e humidade. A aparición de gromos a partir de tubérculos non é xerminación botánica.

Marco de plantación: separación entre plantas e filas, salvo cando se indique unha única distancia. Os valores son orientativos e poden variar segundo a variedade.

Colleita: os períodos son aproximados. Nas árbores froiteiras non implican produción no primeiro ano.

Tradición lunar: a Lúa crecente relaciónase coas plantas de folla, flor e froito; a minguante, cos cultivos de raíz e bulbo. Esta distribución non ten eficacia agronómica suficientemente demostrada.

Prioridade: o estado do solo, as temperaturas, as xeadas e a humidade deben prevalecer sobre o calendario lunar.